İcra İflas Hukuku- Haciz

Haczin Konusu

Haczin konusunu borçlunun haczi kabil taşınır ve taşınmaz malları ile üçüncü kişilerdeki alacakları ve diğer parasal mal varlığı değerleri oluşturur. Borçlunun tüm mal varlığı değil kıymet takdirine göre, sadece borcu karşılayan mallar haczedilir. Borçlunun mallarının ancak alacağın kendisi ve faizi ile giderleri karşılayan miktarı haczedilebilir; daha fazlası haczedilemez.

Haciz yapılırken belirli bir sıranın takip edilmesi gerekir. Hacizde tertip (sıra) aşağıdaki şekilde gerçekleştirilir.

  • Çekişmesiz mallar (önce taşınırlar sonra taşınmazlar)
  • Çekişmeli mallar

Haczedilemeyen Mallar

Kanun koyucu bir takım sosyal düşüncelerle, özellikle borçlunun ve ailesinin yaşaması ve ekonomik varlığını devam ettirmesi, tamamen topluma muhtaç hale gelip toplumsal dengenin bozulması için, borçlunun bazı mal ve haklarının tamamının veya bir kısmının haczedilemeyeceğini kabul etmiştir.

A. Tamamı Haczedilemeyen Mallar

İİK m 82 kapsamında tamamı haczedilemeyen mallar:

  • Devlet malları
  • Köy orta malları
  • Esnafların mesleğini idame ettirmesi amacıyla gerekli olan her türlü eşya

Özel kanunları gereği haciz dışı tutulmuş olan mal ve haklar

  • Yüksek öğrenim Kredi Ve Yurtlar Kurumunca öğrencilere sağlanan kredi, burs ve nakdi yardımları
  • BDDK ile TMSF’ye ait mallar
  • SGK’nın taşınır ve taşınmaz malları ile bankalardaki mevduatlar ve tüm hak ve alacakları
  • Yola çıkmaya hazır gemiler
  • Telekomünikasyon hizmetleri Ile ilgili olarak abonelere tahsis edilen numara ve hatlann intifa hakkı ve kullanım hakları
  • SSGSSK kapsamında SGK’dan alınan gelir ve aylıklar.

Not: Nafaka alacakları için bu son grupta yer alanlara haciz konulabilir. Adi alacaklar için ise ancak borçlunun onayı ile haciz konulabilir.

Maddi Hukuk kapsamında devri mümkün olmayan haklar

Kişiye sıkı sıkıya bağlı olan haklar, özel hukuk kapsamında devredilemeyen haklar arasında yer almaktadır. Bunun yanında:

  • Manevi tazminatlar Oturma Hakkı
  • Oturma Hakkı
  • İntifa Hakkı
  • İrtifak hakkı
  • Ölünceye kadar bakma sözleşmesi alacaklısının hakkı

B. Bir Kısmı Haczedilemeyen Mal ve Haklar

Kural olarak borçlunun haczi kabil maaşını ancak ¼ ‘üne haciz konulabilir. Bunun yanında borçlunun muvafakat etmesi halinde kalan kısımlarına da ¼ oranları uygulanarak haciz konulabilir. Ancak bunun da bir sınırı vardır. Borçlu muvafakat etse dahi maaşından başka geçim kaynağı bulunmuyorsa ve ailede başka bir gelir de söz konusu değil ise icra müdürü, borçlunun kendisinin ve ailesinin geçimine yetecek kadar kısmı haczedemez.

Yine bu kural nafaka alacaklarında farklı uygulanmaktadır. Aylık nafaka alacağı için borçlunun en fazla maaşının 1/4’üne haciz konulabilir. Fakat birikmiş nafaka alacağı için M’ün üzerindeki kısma da haciz konulması mümkündür. Tabi burada artık borçlunun onayına bakılmaz. Yalnız icra müdürü her halükarda borçlunun başkaca bir geliri bulunmuyorsa ve ailesinin borçlunun maaşından başkaca bir geliri yok ise bu durumda borçlunun kendisinin ve ailesinin geçimine yeter miktarda kısmı haciz dışı bırakması gerekmektedir.

Borçlu eğer başkaca bir geliri bulunduğunu ya da ailesinde başkaca bir geçime yetecek kadar gelir sahibi bulunduğunu ispat eder ise maaşının tamamına haciz konulmasına muvafakat vermesinde sakınca yoktur.

İlama dayalı olmayan nafaka alacaklarının üzerine haciz konulabilir ancak bunun bir kısmı yukarıdaki ilkeler çerçevesinde haciz dışıdır.

İntifa hakkının kullanım hakkının devri nedeniyle olan alacaklar ve hâsılatın da bir kısmı yukarıdaki ilkeler çerçevesinde haciz dışıdır.

Not: Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı,. kötü niyet tazminatı, işe iade sonucu işe iade edilmeme sonucu elde edilen tazminatlar işçiler için ücret dışı gelirler olduklarından bunların tamamının haczi mümkündür.

Taşınır Malların Haczi

Taşınır malların haczinde ikili bir aynın yapmak gerekir. Haczedilen taşınır mallar, para, banknot, hamiline yazılı senet, poliçe ve sair cirosu kabil senetlerle altın ve gümüş ve diğer kıymetli şeylerden ise, bunların halinden sonra fiilen icra dairesi tarafından muhafaza altına alınması gerekir. Esasen icra dairesi de bu şeyleri kendisi muhafaza etmeyerek ilk 9. maddeye göre bankaya tevdi eder. Kıymetli şeylere icra dairesince Ellen el konulmuş olması bunların haczi için geçerlilik şartıdır.

Kıymetli şeylerin dışında haczedilen diğer taşınır mallara mutlaka icra müdürü tarafından fiilen el konulması gerekmez; bunlara hukuken ei konulması, başka bir deyişle sadece haciz işlemi yeterlidir. Bu mallar istenildiği zaman verilmek şartıyla hacizden sonra geçici olarak alacaklının muvafakati ile borçlunun veya kabulü halinde üçüncü kişinin elinde bırakılabilir. Şayet alacaklı hacizli malın borçlunun elinde bırakılmasına razı olmaz w giderini peşin olarak öderse bu mallar uygun bir yerde muhafaza altına alınır ve yediemine teslim edilebilir.

Taşınmaz Malların Haczi

Taşınmaz malların haczi taşınmazın bulunduğu yerde yapılır. Ayrıca icra dairesi, taşınmazın haczedildiğini ve haczin ne miktar alacak için konulduğunu ve alacaklının adı ile adresini tapu sicil memurluğuna bildirir.

Tapu Sicili Ders Notlarına Buradan Ulaşabilirsiniz.

Haciz tapu siciline şerh verilir. Tapuya verilen haciz şerhi, daha sonra hak kazanacak olanlara karşı ileri sürülebilir. Bu kimseler, daha sonra iyi niyetli olduklarını ileri süremezler.

İcra dairesi haczi, taşınmaz üzerinde rehin hakkı sahibi olanlara ve kiracılara da bildirir; kiracıların bundan sonra ödemeleri icra dairesine yapmaları emrolunur. Haciz, taşınmaz mal üzerinde hak sahibi olanların haklarına zarar vermez.

İntifa Hakkı ve Hisse (Pay) Haczi

İntifa hakkı devri mümkün bir hak olmadığından dolayı, borçluya ait intifa hakkı haczedilemez. Arıcak intifa hakkına ait KULLANMA YETKİSİ başkalarına devredilmiş ise bu kullanım karşılığı borçlunun kullanandan (kullanım hakkını devralandan) elde edeceği kira, hâsılat, gelir, ürün vb şeyler üzerine haciz konulabilir.

Borçlu bir ticari şirkette hisse sahibi durumunda ise bu durumda pay senedi sahibi olduğundan dolayı pay senedinin haczedilmesi ile hisse haczi gerçekleşmektedir. Nitekim pay senetleri taşınır hükmündedirler.

Yavrulu Hayvanların ve Yetişmemiş Ürünlerin Haczi

Kural olarak hayvanlar da tıpkı menkul eşyalar gibi haczedilirler. Ancak yavrulu hayvanlarda, anne bakımına muhtaç olan yavru ile anne bir arada haczedilmek zorundadır. Bunlar birbirlerinden ayrılacak şekilde haciz yapılamaz.

Yetişmiş mahsul de ürün haczi kapsamında menkul mal haczine tabidir. Yetişmemiş mahsuller ise asıl şeyden ayrılmaya kadar asıl şeyin bütünler parçası konumundadırlar. Yetişmiş mahsul asıl şeyden (ağaçtan-tarladan) ayrı haczedilemez. Ancak yetişmemiş mahsul ağaçtan ve topraktan, ayrı haczedilebilmesi için yetişmesine 2 ay kalması yeterlidir.

Borçlunun Üçüncü Kişilerin Elindeki Senede Bağlı Alacaklarının Haczi

Borçlunun üçüncü kişilerdeki senetli alacaklarının bulunması halinde, bu senetlerin borçlunun elinden alınarak haczi mümkündür. Bu durumda bu senetlerin borçludan alınabilmesi için senetlerin ciro edilebilir senetler olması gerekmektedir. Bu senetler de hisse senetleri gibi menkul mal hükümlerine göre haczedilebilirler.

Borçlunun Üçüncü Kişilerin Elindeki Mal ve Senede Bağlı Olmayan Alacaklarının Haczi

Bu durum uygulamadan en çok borçlunun kiracısından olan kira alacağının haczi, işvereninden olan ücret ve maaşının haczi şeklinde ortaya çıkmaktadır. Yine borçlunun banka ve benzeri kurumlarda bulunan hesaplarındaki paraların da haczi bu konumda sayılmaktadır.

Borçlunun maaş ve ücret haczi işverenine bu maaş ve ücretlerin üzerine haciz konulduğunu bildirir müzekkerenin yazılması suretiyle gerçekleştirilmektedir. Borçlunun maaş ve ücret alacağı dışındaki hacizlerinde ise, borçluya ödeme yapacak olan 3. Kişilere haciz ihbarnamesi gönderilerek bundan sonra ödeme veya teslimi yapılacak olan şeylerin borçluya değil icra dairesine yapılması» gerektiği bildirilir. Bu bildirime 1. HACİZ İHBARNAMESİ denilmektedir. Bu bildirimde 3. Kişiye, takip borçlusuna borcu bulunmadığı vb hususlar varsa bunu icra dairesine bildirmesi gerektiği bildirilir.

3. kişi birinci haciz ihbarnamesine itiraz etmez ise artık borçluya ait mal, hak ve alacakların kendisinde zimmetli olduğu kabul edilir. Bu durumda 3. Kişiye ikinci haciz ihbarnamesi gönderilerek artık bu haczedilenlerin zimmetinde bulunduğu ve bu duruma 7 gün içerisinde itiraz etmesi gerektiği bildirilir. Borçlunun itiraz etmemesi halinde de aynı süre içerisinde zimmetinde bulunan haczedilenleri icra dairesine teslim etmesi gerektiği bildirilir.

3. kişi itiraz etmez ve zimmetinde bulunan haczedilenleri icra dairesine teslim etmez ise bu durumda son bir ihbarname daha gönderilir. Uygulamada buna üçüncü haciz ihbarnamesi denilmektedir. Bu ihbar ile 3. Kişiye 15 gün içince menfi tespit davası açmasını ya da zimmetinde bulunan hacizli malları/parayı icra dairesine teslim etmesi gerektiği husus belirtilir. Aksi halde 3. Kişinin elinde bulunan malların borca Yeter miktarı borçlunun borcu için haczedilir.

Haczin Etkisi

Alacaklı, hacizden sonra haczedilen malların satılmasını isteyebilir ve bu satış sonucu elde edilen paradan alacağım alır. Bunun sonucu olarak alacaklının haczedilen şeyler üzerinde takip hukukundan kaynaklanan bir hakkı doğar. Fakat haciz, bir aynî hak niteliğinde olmayıp takip hukukundan kaynaklanan bir takım haklar verir.

Borçlunun haczedilen malı taşınmaz ise, bu konudaki sınırlama kanunda belirtilmiştir, Taşınmaz hacmin tapuya şerh verilmesinden sonra, taşınmaz üzerinde iyi niyetli hak kazanılması mümkün değildir; borçlunun tasarrufları haciz alacaklısına karşı geçersizdir.

Borçlunun hacizli malı taşınır ise, borçlu alacaklının muvafakatı ve icra dairesinin izni olmadan hacizli mal üzerinde tasarrufta bulunamaz. Burada geçersiz olan ve izinsiz yapılamayacak işler tasarruf işlemleridir. Ancak, hacze rağmen borçlandırıcı işlemler yapabilir.

Hacze İştirak

Borçluya karşı takip yapılmış ve borçlunun haczedilen malları alacağı karşılıyorsa bu durumda hacze iştirak sorunu çıkmayacaktır. Ancak, borçluya karşı birden fazla alacaklının talebi söz konusu ise ve özellikle bu alacaklılar borçluya karşı takibe başlamışlar ve borçlunun haczedilen malları tüm takip yapan alacaklıların alacaklarını karşılamıyorsa ve hacze iştirakin de şartları oluşmuşsa, hacze iştirak prosedürünü işletilmesi gerekir.

Hacze iştirak iki şekilde karşımıza çıkmaktadır:

– Hacze Adi İştirak (Takipli İştirak)

– Hacze İmtiyazlı İştirak (Takipsiz İştirak)

Hacze Adi İştirak (Takipli İştirak)

Alacaklı ilk haczi tatbik eden icra dairesine gelerek hacze iştirak etmek istediğini yazılı şekilde belirtir. Talep kabul edilirse, malın satışından elde edilen paralar alacaklılar arasında garamaten paylaştırılır

Şartları:

A. Takip Şartı

İştirak etmek isteyen alacaklının borçluya karşı daha önce takip yapmış ve bu takibin de kesinleşmiş olması gerekmektedir.

B. Öncelik Şartı

Buradaki öncelik tarih bakımından önceliktir. lştirak etmek isteyen alacaklı alacağı haciz koyduran ve haczine iştirak edilmek istenen alacaklının borçludan olan alacağından önceki tarihte doğmuş bir alacak olmalıdır.

Buna göre eğer ilk haczi koyduran alacaklının takibi ilamsız ise, iştirak etmek isteyen alacaklının alacağı TAKİP TARİHİNDEN ÖNCE DOĞMUŞ OLMALIDIR.

Eğer ilk haczi koyduran alacaklının takibi ilamlı ise, iştirak etmek isteyen alacaklının alacağı ilamın alındığı davanın açılış tarihinden önce doğmuş olmalıdır.

C. İspat Şartı

İştirak etmek isteyen alacaklının, haczi koyduran alacaklıdan öncelikli olduğunu (öncelik şartını sağladığını) ispat etmesi zorunludur. Bu ispat:

  • Borç ödemeden aciz belgesi
  • Rehin açığı belgesi
  • Mahkemeden alınmış ilam
  • Noter senedi gibi tarih ve imzası onaylanmış resmi senetler
  • Resmi dairelerin, yetkili makamların yetkileri dahilinde vermiş oldukları makbuz ve belgeler ile yapılabilir.

Bunlar dışındaki belgelerle ispat kabul edilmemektedir.

D. Süre Şartı

Hacze iştirak için ilk belirli bir süre öngörmemiştir. Ancak hükümlerin uygulanmasından çıkarılacak sonuç, hacze iştirak en geç hacizli malın satılarak satış bedeli icra veznesine girene kadar hacze iştirak gerçekleştirilebilecektir.

Hacze İmtiyazlı İştirak (Rakipsiz İştirak)

Bu husus belirli alacaklılar için getirilmiş bir hak teşkil etmektedir. Buna göre borçlunun;

  • Eşi
  • Çocukları
  • Vasisi
  • Kayyımı
  • Ölünceye kadar bakma sözleşmesi alacaklısı
  • İlama dayalı nafaka alacaklısı

Evlenme, velayet ve vesayetten doğan alacakları için takip yapmaksızın hacze iştirak edebilirler.

Bu kişilerde bu alacaklarını adi iştirakte belirtilen süre içerisinde yapmalıdırlar.

Bu kişiler evlilik, velayet ve vesayetin devamı süresince ya da hitamı halinde sona ermesinden itibaren 1 yıl içerisinde imtiyazlı alacaklı statüsündedirler. 1 yıl geçtikten sonra imtiyazlı alacaklı olarak bu şekilde hacze iştirakleri mümkün değildir.

About Editör

Yazılara yorum yaparak sorularınızı sorabilir, istek ve önerilerinizi dile getirebilirsiniz.

Check Also

Resen İcra Nedir?

Resen icra, devletin idari birimlerinin almış olduğu kararları, gerekirse zor kullanarak, kendisinin uygulaması ve işlemi …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir