Devlet Borçlanması

Vergi gelirlerinin yetersiz kaldığı durumlarda borçlanma, kamu harcamalarını finanse etmek için başvurulan bir araç olarak karşımıza çıkmaktadır. 

Klasikler, borçlanma yoluyla ekonomiden çekilen kaynakların verimli olanlardan verimsiz alanlara aktarılmış alacağını savunurken modern maliyeciler borçlanmayı olağan kamu gelirleri arasında sayarlar.

Devlet Borçları ile Vergi Gelirleri arasındaki Farklar

  • Devlet borçlanmasında genellikle gönüllülük esas iken diğer tüm kamu gelirlerinde cebrilik söz konusudur.
  • Vergiler ödeme gücü dikkate alınarak konulurken; borçlanma prensip olarak tasarruflara dayanmaktadır.
  • Borçlanma kesin bir finansman şekli  değilken vergi kesin bir finansman şeklidir.
  • Vergiler ile sağlanan kaynakların nereye harcandığı belli olmaz iken borçlanmak suretiyle elde edilen paralar belirli yerlere harcanır.
  • Devlete borç verenler faiz getirisi elde ederken, vergide böyle bir getiri yoktur. Vergi, yurt içi kaynaklardan elde edilirken borçlanma yurt içi kaynaklardan da yurt dışı kaynaklardan da elde edilir.

Devlet Borçları ile özel Borçlar Arasındaki Farklar

  • Devlet borçları kamusal ihtiyaçların giderilmesine yönelik iken, özel borçlar özel ihtiyaçların giderilmesine yöneliktir.
  • Devlet borçlarının vadesi özel borçlara kıyasla çok daha uzun olabilmektedir.
  • Özel borçlanmada genellikle yurt için kaynaklar kullanılırken; devlet borçlanmasında yurt dışı kaynaklar da kullanılabilir.

Devletin Borçlanma Nedenleri

  • Bütçe açıklarını kapatmak
  • Hazinenin kısa dönemli nakit ihtiyaçlarını karşılamak
  • Yatırımların finansmanını sağlamak
  • Savunma harcamalarının finansmanını sağlamak
  • Savunma harcamalarının finansmanını sağlamak
  • Doğal afetler nedeniyle ortaya çıkan harcamaları finanse etmek
  • Röfinans gereksimi
  • Ekonomik dengeyi sağlayıp koruyacak etkiler yaratmak

Kamu Açığı Türleri

Kamu kesimi borçlanma gereksimi; kamu harcamaları- kamu gelirleri

Birincil açık; faiz ödemeleridir.

Operasyonel açık; birincil açık + reel faiz ödemeleri

Cari açık; mali yıla ait gelir ve giderler arasındaki farktır.

yapısal açık; normal kabul edilen üretim düzeyinde verilen açıktır.

Nakit açık; nakit olarak yapılan ödemelere ve tahsil edilen gelirler arasındaki fark

Tahakkuk açığı; Tahakkuk bazındaki gelir ve giderler arasındaki farktır.

İç Borç

  • Kişiler ve kurumlar
  • Ticari bankalar
  • Merkez bankası
  • SGK ve diğer ekonomik kuruluşlar

İç Borçlar kısa vadeli ve uzun vadeli olarak ikiye ayrılmaktadır. Kısa vadeli borçlara başvurma nedenleri;

  • Bütçe gelir ve giderleri arasındaki dengesizliğin giderilmesi
  • Devlet açısından borç yükünün daha düşük olması
  • uzun vadeli borçlanmaya zemin hazırlanması
  • Maliye politikası aracı olarak kullanılması
  • Olağanüstü giderlerin finansman sağlanması

Kısa vadeli borçlar para piyasasında sağlanır. Türkiye’de devletin borçlanma yetkisi 4779 sayılı kanun ile hazine müsteşarlığına verilmiştir.

Kısa Vadeli Borçlanma Araçları

Hazine bonoları; Vadeleri 3, 6, 9 ay ve en fazla bir yıl olan borçlanma araçlarıdır.

Hazine kefaletini haiz Bonoları; Günümüzde uygulanması bulunmayan bu bonolar ile hazinenin kefaletine bağlı olarak; iktisadi devlet teşekkülleri ve iktisadi alanda faaliyet gösteren katma bütçeli kuruluşlar borçlanabilmekte idi.

Müteahhit Bonoları; Müteahhit bonoları da günümüzde uygulaması kalmamıştır. bazı dönemlerde çıkarılan kanunlarla çeşitli bayındırlık işlerini yapan müteahhitlere bonolar verilmiştir.

Kısa vadeli avanslar; merkez bankası tarafından, hazineye verilen bu avanslar da uygulamadan kaldırılmıştır.

Bütçe emanetleri; mali yıl sonuna kadar, bütçe harcamalarından verilen emrine bağlanmış fakat ödemesi gerçekleştirilmemiş olan giderler ilgili yılın bütçesine kaydedilecek bir emanet hesabına alınır. Bütçe emaneti adı verilen bu hesap bir kısa vadeli borçlanma aracı olarak anılmaktadır.

Adli emanetler; gerçek ve tüzel kişiler tarafından herhangi bir işin gerçekleştirilmesi için hazineye yatırılan paraların yer aldığı bir hesaptır ve kısa vadeli borçlanma aracı olarak anılır.

Uzun Vadeli Borçlar

Süresiz borçlar; Bu borçlanma senetlerini alanlar yalnızca belirlenen faiz oranı üzerinden faiz geliri elde ederler. Anaparanın geri ödenme şekli ve zamanını tek taraflı olarak devlet belirler.

Süreli borçlar; geri ödeme biçimi ve zamanı borç veren ve borç alan arasında saptanmış olan borçlardır.

Devletin uzun vadeli borçlanma araçları vadesi 1 yılın üstünde olan devlet tahvilleridir.

Dış borçlara başvurma nedenleri

  • kalkınma için gerekli olan iç kaynakların yetersizliği
  • yatırımlar için gerekli olan sermaye yetersizliği
  • Teknik bilgi yetersizliği
  • İthalat için gerekli olan kaynak yetersizliği

Dış Borçlanma Biçimleri

Proje kredileri; belirli bir yatırım projesinin gerçekleştirilmesi amacıyla sağlanır.

Proğram kredileri; ithalat programlarını gerçekleştirmek için alınan kredilerdir.

Bağlı ve Serbest krediler; Kullanımı şarta bağlanan krediler bağlı, kullanım konusunda borç alanın serbest bırakıldığı krediler serbest kredilerdir.

Satıcı krediler; özel firmaların yatırım projeleri için büyük mali kuruluşların denetiminde sağlanan kredilerdir.

Borç erteleme kredileri; vadenin uzatılması amacıyla yapılan yeni borçlanma sözleşmeleridir.

Röfinans kredileri; Borcun borçla kapatılması amacıyla alınan krediler röfinans kredilerdir.

Tasarruf sahiplerine Sağlanan Garantiler

  • Erken ödeme ve konversiyon yapılmaması garantisi
  • Tahvil değerinin düşmesinin önlenmesi garantisi
  • En ziyade müsadeye mazhar alacak garantisi
  • Altın garantisi
  • Kambiyo garantisi
  • Fiyat endeksleri ile ayarlama garantisi

Borçların İhracı ve Satış Yöntemleri

Satış yöntemleri; Doğrudan halka arz, bankalara satış usulü, borsada satış usulü

İhraç şekilleri; Tahvil ihraç etmeksizin borçlanma, tahvil ihraç ederek borçlanma

Borçlanma Yönetimi

Amaç;

  • Devletin borçlanma gereksinmini
  • Düzenli borçlanacak piyasalar oluşturmak
  • Ekonomik istikrarsızlıkların önüne geçmek
  • Borçlanma maliyetlerini en aza indirmek
  • diğer politikalarla koordinasyon sağlamak
  • Borç geri ödemelerinin kamu gelirleri üzerindeki baskısını azaltmak
  • Borçlanma alanları genişletmek

Olağan Üstü Borç Yöntemleri

Konsodilasyon (Değiştirme); kısa vadeli bir borcun uzun vadeli ya da süresiz borç haline getirilmesidir. Konsolidasyon alacaklısının kendi rızasına bırakılır. Devlet tek taraflı iradesi ile konsolidasyona başvurur.

Konversiyon (Değiştirme); Yüksek faizli tahvilin düşük faizli tahvile değiştirilmesidir. Cebridir. Tasarruf sahibi ya düşük faizli ya da erken ödemeyi kabul eder. Konversiyon alacaklısının kendi isteğine bırakılır.

Konversiyon Teknikleri

Başa baştan yapılan konversiyon; nominal değer değiştirilmeksizin faiz düşürülür.

Başabaşın altında konversiyon; Nominal değer artarken faiz oranı düşürülür.

Kademeli konversiyon; Tahvillerin faiz oranı piyasa faizine kademeli olarak iner.

fark ödemeyi gerektiren konversiyon; borç miktarı artarken ödenecek faiz miktarı aynı kalır.

About Editör

Yazılara yorum yaparak sorularınızı sorabilir, istek ve önerilerinizi dile getirebilirsiniz.

Check Also

Yansıma Nedir Türleri Nelerdir?

Yansıma Nedir? Verginin bir üretim faktöründen diğerine geçişine yansıma denir. Aşamalar; Ödeme; Bir vergi asla …

Bir yorum

  1. MERHABA RİCA ETSEM BANA YARDIM LAZIM SINAVIM VAR SAAT 5 DE YABANCI ÖGRENCİYİM NUMARA WHATSAPP 05537989504

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir