Ana Sayfa / Maliye / Maliye-Kamu Gelirleri Ders Notları

Maliye-Kamu Gelirleri Ders Notları

Vergilendirme İlkeleri

  • Adalet ilkesi; Herkes kurumsal hizmetlerin finansmanında ödeme gücüne göre katılmalıdır.
  • Kesinlik ilkesi; Bir vergiye ilişkin tüm sınırlar kanunla kesin, net ve belirli şekilde çizilmiştir.
  • Uygunluk İlkesi; Bir vergi hem uygun yerde hem uygun zamanda mükellefi en az zarara sokacak şekilde alınmalı.
  • Tasarrufluk (iktisadilik)İlkesi; Mükellefin cebinden çıkan vergi hazinenin kasasına intikal edene kadar; arada geçen sürede masraflar minimum olmalıdır.

Wagner İlkeleri 

Mali güç kavramına göre oluşturulur.

1. Malilik İlkesi

  • Yeterlilik ilkesi; Toplanan gelirler yapılan giderlere denk olmalı
  • Esneklik İlkesi: Vergiler gelişen ekonomiye ve mali olaylara uyum sağlamalı

2. Ahlaki ilkeler

  • Genellik ilkesi; Herkesin kamu hizmetlerinin finansmanına katılması
  • Esneklik; herkesin ödeme gücüne göre vergi ödemesi

3. Teknik ve İdari İlkeler

  • Kesinlik
  • Uygunluk
  • İktisadilik

4. İktisadilik İlkesi

  • Uygun vergi kaynağının bulunması
  • Uygun vergi çeşidinin bulunması

Vergilemede eşitlik ilkesinin açıklanmasında dört görüş belirtilmiştir;

  • Eşit mutlak fedakarlık görüşü; matrahın büyüklüğüne bakılmaksızın kişilerin aynı miktarda vergi ödemelerini ifade eder.
  • Eşit oranda fedakarlık görüşü; Düz oranlı vergi tarifesi kullanılmaktadır.Geliri yüksek olanlar daha fazla vergi vermektedir.
  • En az toplam fedakarlık görüşü; verginin, toplumun tüm kesimleri üzerinde yarattığı toplam fedakarlığın en az düzeyde olmasını öngörmektedir.
  • Eşit marjinal fedakarlık görüşü; İlave birim vergi ödemek nedeniyle katlanılan fedakarlığın eşitlenmesini ifade etmektedir.

Ödeme Gücüne Ulaşmanın Yolları

  • Artan Oranlılık; gelir arttıkça, gelire uygulanan vergi oranının artmasıdır. Artan oranlı tarifeyi bilimsel olarak ilk inceleyen “wagnerdir”. marjinal fayda kavramına dayanır.
  • Ayırma İlkesi; Gelir servete göre daha fazla korunmaya muhtaçtır. Emek gelirinden daha düşük oranda vergi alınmalıdır.
  • En az geçim indirimi; gelirin vergilendirilmeyen kısmına asgari geçim indirimi denir. Kişisel ve ailevi özelliklere bağlı olarak gelirden yapılan indirime asgari geçim indirimi denir.
  • Matrahtan indirim sistemi; Mükelleflerin kendilerinden, en az geçim indirimi tutarının düşülmesi ile bulunan tutarın vergilendirilmesidir.
  • Dekot sistemi; İlk aşama; gelir artan oranlı tarifeyle vergilendirilir. İkinci aşama; asgari geçim indirimini artan oranlı tarifeyle vergilendirerek aradaki fark alınır.

Vergi Tahsil Yöntemleri

  • İltizam Usulü; En yüksek hasılattır. İltizam usulü en yüksek vergiyi hasılatın getiriyi taahhüt edenlere Osmanlı döneminde mültezimler aracılığıyla vergi toplatılmasına iltizam usulü denir.
  • İhale Usulü; Vergi toplarken en düşük payı alacağını taahhüt edilmesidir.
  • Emanet Usulü; devlet adına kapı kapı dolaşıp vergi toplamaya emanet usul denir. Bizzat devletin kendi araç ve gereçleriyle bu işlem gerçekleştirilir.
  • Halk Temsilcileri Aracılığıyla Tahsil Usulu; bir yörede halkın itibarını kazanmış güvenilir kişiler eliyle vergilerin toplatılmasıdır.
  • Stopaj Usulu; Verginin doğrudan gelir kaynağından kesilmesi suretiyle tahsil edilmesi işlemidir.

Vergi Tarifeleri

  • Sabit Oranlı Vergi Tarifesi; Matrahı artsa da azalsa da vergi oranı aynıdır. (Kurumlar vergisi, KDV)
  • Sabit Miktarlı Vergiler; Tarifede gelir arttıkça vergi oranı düşmektedir. Bundan dolayı düşük gelirli vatandaşlar ve yüksek gelirli vatandaşlar arasında adaleti gözetmemektedir.
  • Artan Oranlı Tarife; Türkiye’de uygulanmaktadır. Matrah arttıkça vergi oranı artar.

Not; Yüksekli farkı bir vergi tarifesindeki en yüksek oran ile en yüksek oran arasındaki farktır. uzunluk farkı ise En yüksek matrah dilimi ile en düşük matrah dilimi arasındaki farktır.

  • Sınıf Usulu Artan Oranlılık; matrah sınıflara ayrılır. istenilen matrah hangi sınıfa tekabül ediyorsa o sınıfın vergi oranı tüm matraha uygulanır. gelir dağılımında adaleti bozduğu için Türkiye’de uygulanmaz. Sınıf usulu artan oranlı tarifede vergi oranı ve ortalama vergi oranı birbirine eşitken marjinal vergi oranı bunlardan yüksektir ve daha şiddetli artar.
  • Gizli artan oranlı; matrah arsa da azalsa da herkesten aynı miktarda indirim yapılır. Bu durumda matrah arttıkça ödenen vergi artar. Mükelleflerin gelir düzeyleri arttıkça ödedikleri vergi miktarı artsa da kişisel ailevi özellikleri farklı olan bireylere aynı oranda vergi uygulanması ve aynı miktarda indirim yapılması adalete aykırıdır.
  • Azalan Oranlı Tarife; matrah arttıkça vergi oranı azalmaktadır.

Vergiye İlişkin Bazı kavramlar

  • Vergi Yükü; Objektif vergi yükü rakamlarla ifade edilir. Gelir içindeki ödenen verginin ağırlığına bakılır. subjektif vergi yükünde ise vergi ödeme sonrası yaşanan psikolojik baskı üzerine yoğunlaşır. Vergi oranları ve yeni vergiler arttıkça bireylerin yaşadığı psikolojik baskı artar.
  • Vergi kaçırma; Vergiyi doğuran olay gerçekleşmiştir. Suçtur ve yaptırımı vardır.
  • Vergiden kaçınma; Vergiyi doğuran olay gerçekleşmez, suç değildir ve yaptırımı yoktur.
  • Vergi grevi; Vergi oranları ve yeni vergiler arttıkça kollektif olarak ödememe yönündeki direnişe vergi grevi denir.
  • Vergi reddi; Vergi oranları ve yeni vergiler arttıkça ödememe yönündeki tepkidir.

Yansıma Nedir?

Verginin bir üretim faktöründen diğerine geçişine yansıma denir. Aşamalar;

  • Ödeme; Bir vergi asla ödenmeden yansıtılamaz.
  • Vurgu; vergi ile olumsuz aşamanın görüldüğü aşamadır.
  • Aktarma; Tüm verginin bir sonraki üretim faktörüne yansıtıldığı aşamadır.
  • Yerleşim; Verginin tüm yükünün çekildiği aşamadır.

Yansıma Türleri Nelerdir?

  1. İleri-Geri Yansıma; İleri yansıma verginin arzdan talebe doğru olan yansımadır. Geriye yansıma ise; talepten arza doğru olan yansımadır. Lüks malların geriye yansıması kolaydır.
  2. Kanuni-Fiili Yansıma; Kanuni yansıma, kanunların öngördüğü şekilde verginin yansıtılmasıdır. Fiili yansıma ise piyasanın karar verdiği yansıma şeklidir.
  3. Sınırlı- Sınırsız Yansıma; sınırlı yansıma verginin bir üretim faktörünün üzerinde kaldığı durumdur. sınırsız yansıma ise Türk vergi sistemini asla kabul etmemektedir.
  4. Biçimsel- Efektif Yansıma; Biçimsel yanıma, üretim aşamasında gerçekleşir. Efektif yansıma ise ilk olumsuz etkinin ortaya çıktığı toptancıyı ve vurgu aşamasını baz alan yansımadır.
  5. Mutlak- Diferansiyel Yansıma; İkisi de gelir dağılımında adaleti olumsuz etkiler.

Kamu Gelirleriyle İlgili Kavramlar

  • Ramsey Vergileri-Optimum Vergileme Kuralı; Talebin fiyat esnekliğinin yüksek olduğu mallardan az, talebin fiyat esnekliğinin düşük olduğu mallardan fazla vergi alınmasıdır. Malın üzerinde vergisel etkinlik kaybı minimum seviyede olacaktır.
  • Laffer Eğrisi; Vergi oranları ile vergi hasılatı arasındaki ters yönlü ilişkiyi analiz eden bilim adamıdır.
  • Tobin vergisi; Spekülatif sermaye akımlarına yönelen bir vergidir. Gelişmiş ülkeler uygulamaktadır. Çünkü, bu ülkelerin para birimi güçlüdür. Piyasalar istikrarlıdır.
  • Verginin Amortismanı; Bir menkul ya da gayri menkul üzerinde vergi oranları ve yeni vergilerin artması malın “sermaye” değerini düşürür.
  • Verginin Kapitalizasyonu; Bir menkul ya da gayri menkul üzerinde vergi oranları azaltıldığında malın değerinin artmasıdır.
  • Vergi Ahlakı; Vergide kayıp ve kaçağa sebebiyet vermeyen mükelleftir.
  • Vergi Bilinci; Vergisel ödemeleri zamanında yerine getirmesidir. 
  • Vergi Uyumu; verginin kanunlara uygun olarak yerine getirilmesidir.
  • Vergi Uyumlaştırılması; Ticari paralellik için uygulanması gerekli uluslararası rekabettir.
  • Vergi Maliyeti; Açık maliyet, vergi ödeme esnasında gözle görülebilen maliyettir. Gizli maliyet, vergiyi ödemek için katlanılan maliyettir.
  • Vergi Harcaması; devletin kanunla vazgeçtiği kamu geliridir.
  • Çifte Vergilendirme; aynı vergi döneminde, aynı vergi mükellefin, aynı vergi konusunda vergilendirilmesidir.
  • Mali Anestezi; Bir verginin hissettirilmeden alınmasına mali anestezi denir.
  • Mali Aldanma; vaadlerin vatandaşa vergi artışı olarak yansımasıdır.
  • Mali Zorlama; bazı kaynakların vergi ile aşırı zorlanmasıdır.
  • Vergi Erozyonu; kayıp ve kaçaklar sebebiyle matrahın aşındırılmasıdır.
  • Vergi Fiyatı; kamusal hizmetlerden bir birim fazla faydalanmanın karşılığıdır.
  • Tevzi Vergi; planlanan vergi ile gerçekleşen verginin eşit olmasıdır.
  • Asgari Vergi; gelir elde etsin yada etmesin herkesin ödediği vergiye asgari vergi denir.
  • Vergi Tutanağı; Gözle görülebilir kaynakların daha kolay vergilendirilmesidir.
  • Vergi Takozu; Ücret üzerinde SGK primlerinin ve verginin ağırlığına vergi takozu denir.
  • Peçeleme; hukuk kurallarının ustaca kullanılarak vergi matrahını azaltmasıdır.
  • Olivera-Tanzi Etkisi; Yüksek enflasyon ve yüksek vergi oranlarının aynı anda görülmesidir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir