Maliye Politikası Nedir? Araçları, Amaçları, Uygulamaları

Maliye politikası amaçlarına ulaşabilmek için kamu harcamaları, kamu gelirleri, borçlanma ve bütçe politikası ile ekonomiye yapılan müdahaleler maliye politikasının konusudur. Maliye politikasının başarılı olabilmesi için aşağıdaki politikaların ahenkli bir biçimde yürütülmesi gerekir;

  • Gelirler politikası; Devletin ücret ve fiyatların oluşum sürecine doğrudan müdahale ettiği politikalardır.
  • Dış ticaret politikası; ticari dengeyi sağlamak amacıyla izlenen politikalarıdır.
  • Para politikası; fiyat istikrarını sağlamak amacıyla izlenen politikalardır.
Maliye Politikası Araçları

  • Kamu harcamaları
  • Kamu gelirleri
  • Bütçe açık fazlası
  • Borçlanma

Maliye Politikası Amaçları

  • Kaynak tahsisinde etkinliği sağlamak
  • Gelir dağılımında adaleti sağlamak
  • Ekonomik istikrarı sağlamak
  • Ekonomik büyüme ve kalkınmayı sağlamak

Maliye Politikası Amaçları Arasında Çatışmalar

  • Enflasyonla mücadele Χ Tam istihdam
  • Enflasyonla mücadele Χ Ekonomik büyüme ve kalkınma
  • Belirli tüketim düzeyine ulaştırma Χ Kalkınma
  • Devlet borçlarının azaltılması Χ  Kalkınma

Maliye Politikasının Etkinliği

Klasik iktisat, maliye politikasına karşı çıkmış ve iktisat politikası aracı olarak sadece para politikasına önem vermiştir.

Keynes, klasiklerin aksine devletin ekonomiye müdahale etmesi gerektiğini savunmuş ve devletin ekonomide düzenleyici bir rol üstlenmesi gerektiğini belirtmiştir. Mali liberalizmin yerine müdahaleci devlet anlayışının geçmesi ile birlikte devletin ekonomiye müdahalesi giderek daha fazla benimsenmeye başlamıştır.

Maliye Politikasında Klasik Görüş

Ücret, fiyat ve faizlerin ileriye geriye esnek olması uzun dönemde piyasayı mükemmel noktada dengeye getirir.

M . V= P. Y

Uzun dönemde çıktı miktarı sabitlenir. Para miktarındaki değişiklikler çıktı miktarını etkilemez. Sadece fiyatları etkiler. (Dikotomi yaklaşımı)

Para talebinin faize duyarlılığının sıfır, dolayısıyla LM eğrisinin miktar eksenine dik olduğu durumda uygulanan maliye politikası çıktıya hiç etki etmezken, faiz oranlarının müdahale ölçüsünde yükselmesine yol açmıştır. Dolayısıyla maliye politikası tam etkisiz sonuç vermiştir.

Yatırım faiz oranlarına sonsuz duyarlı olduğu bu durumda IS eğrisinde yatay eksene paralel olacaktır. Bu durumda uygulanacak genişletici para politikası faiz oranlarını hiç etkilemezken çıktının müdahale ölçüsünde armasına yol açacaktır. Kısacası para politikası tam başarılı sonuç verecektir.

Tam istihdam çıktı düzeyinde uygulanan talep canlandırıcı politikalar çıktıya hiç etki etmezken fiyatların müdahale ölçüsünde yükselmesine yol açmıştır. dolayısıyla tam başarısız sonuç vermiştir.

Maliye Politikasında Keynesyen Görüş

Tahvilin fiyatı ile faizi arasında ters yönlü ilişki varken faiz oranı oranı düştükçe tahvil talebi artar. Faiz oranının en düşük düzeyde olduğu faiz düzeyinde para talebi sonsuzdur. ve LM eğrisi yatay eksene paralel olur. LM eğrisinin yatay eksene paralel olduğu durumda uygulanan genişletici maliye politikası tam başarılı sonuç verir.

Yatırımların faize duyarlılığının sıfır olduğu durumda uygulanacak para politikası çıktıya hiç etki etmez; tam başarısız sonuç verir.

Ekonominin eksik istihdamda dengeye geldiği AS eğrisinin yatay eksene paralel olduğu durumda uygulanacak talep canlandırıcı politikalar tam başarılı sonuç verir.

Maliye Politikası uygulamaları

İradi Politikalar

  • Yapısal sorunlar
  • Tanı-teşhis sorunu
  • Gecikmeler sorunu
  • Politik sınırlar
  • Araçların seçimindeki güçlük
Otomatik stabilizatörler

  • Hane halkı tasarrufları
  • Mal stoklarındaki değişimler
  • Dağıtılmayan kurum karları
  • Faiz oranlarındaki değişimler
  • Tarımsal destekleme alımları
  • İşsizlik sigortası ödemeleri
  • Artan oranlı gelir
  • kendiliğinden ortaya çıkan açık ve fazlaları

Çarpan Mekanizması

İlave birim yatırım ve tüketim harcamasının ekonomide yol açtığı genişleme çarpan mekanizması ile anlamlandırılmaktadır.

Çarpan Mekanizması

  • Reel harcamanın genişletici etkisi, transfer harcamasının genişletici etkisinden daha yüksektir.
  • Reel harcamaların tamamı vergilerle karşılansa dahi milli gelir artacaktır. Çünkü reel harcamanın genişletici etkisi, verginin daraltıcı etkisinden daha yüksektir.
  • Reel harcamaların tamamını otonom vergilerle finanse edilmesi durumunda milli gelir yapılan harcama kadar artacaktır.

Enflasyonla Mücadele Politikası

Kamu Harcamaları

  • Cari harcamalar; Azaltılması durumunda tüketim doğrudan kısılacaktır. Fakat, azaltılması tepkiyle karşılanacak ve oy kaybına yol açacaktır.
  • Yatırım harcamaları;Azaltılması durumunda tüketim doğrudan kısılacaktır. fakat; azaltılması uzun dönemli büyüme ve kalkınma amaçlarına zarar verecektir.
  • İlgili yazı: Enflasyon Nedir? Nedenleri, Çeşitleri, Etkileri, Hesaplanması 
  • Transfer Harcamaları; Ülke deneyimleri enflasyonla mücadele politikalarının izlendiği dönemlerde ilk ksıntıya gidilen kalemin transfer harcamaları olduğunu gösterir.

Kamu Gelirleri

  • Gelir üzerinden alınan vergiler; Arttırılması tüketimi azaltmakla birlikte tepki ile karşılanır.
  • Servet üzerinden Alınan Vergiler; Toplam vergi gelirleri içerisinde düşük olduğu için tercih edilmez.
  • Harcama üzerinden alınan vergiler; Doğrudan alışveriş sırasında alındığı için tüketimi direk azalttığı ve mali anestezi nedeniyle tepki görmediği için tercih edilir.

Borçlanma

Enflasyonla mücadele politikalarının izlendiği dönemlerde iç piyasadan uzun süreli borçlanılmalıdır.

Durgunlukla (Deflasyon) Mücadelede Maliye Politikası

Kamu Harcamaları

  • Cari harcamalar; Tasarruf riski olduğundan artırılması tercih edilmez.
  • Yatırım harcamaları; Artırılması durumunda hem çarpan etkisi yüksek olduğu için milli gelir yapılan harcamadan daha fazla artar hem de uzun dönemli büyüme ve kalkınmaya katkı sağlar.
  • Transfer Harcaması; Çarpan etkisi düşük olduğu için tercih edilmez.

İlgili yazı: Deflasyon Nedir? Nedenleri, Etkileri, Önlemler

Kamu Gelirleri

  • Gelir üzerinden alınan vergiler; yine azaltılması durumunda tasarruf riski ortaya çıkar.
  • servet üzerinden alınan vergi; Toplam vergi gelirleri içerisinde payı düşük olduğu için tercih edilmez.
  • harcama üzerinden alınan vergi; alışveriş sırasında alındığı için azaltılması tüketimi doğrudan arttıracaktır.

Borçlanma

Durgunlukla mücadele politikalarının izlendiği dönemlerde dış borçlanma tercih edilmelidir.

Durgunlukla mücadele politikalarının izlendiği dönemlerde iç piyasadan kısa süreli borçlanılabilecektir. Bu borçlanmanın amacı ekonomideki atıl fonları harekete geçirmektir.

Stagflasyonu Önlemek İçin Başvurulacak Yollar

  • Ücret ve fiyat kontrolleri
  • Vergi temelli gelirler politikası
  • Sektörel ve bölgesel ağırlıklı önlemler
  • Para ve maliye politikalarının eş anlı kullanılması

İlgili yazı: Stagflasyon Nedir? Nedenleri, Sonuçları

2 Yorumlar

  1. “Cari harcamalar; Azaltılması durumunda tüketim doğrudan kısılacaktır. Fakat, azaltılması tepkiyle karşılanacak ve oy kaybına yol açacaktır”
    Cümlenizi biraz daha açıklar mısınız? nasıl oy kaybına sebep olur acaba?

    • örneğin personel maaşı azaltıldığı zaman oy kaybına sebep olacak hatta tepkiye neden olacak çalışan personel ya daha fazla çalışacak yada çalışmamayı seçecek dolayısıyla azalan maaş tüetimi kıscaktır ..

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir