Farksızlık (Kayıtsızlık) Eğrileri Nedir? Özellikleri ve Grafiği-Marjinal İkame Oranı

Farksızlık Eğrisi

Farklı mal bileşimlerinde tüketiciye aynı fayda düzeyini sağlayan noktaların geometrik yeri farksızlık eğrisi olarak ifade edilir. Yani, tüketici bir malın tüketimini azalttığında ya da artırdığında aynı fayda düzeyinde kalabilmek için diğer malın ne kadar arttırılması ya da azaltılmasını gerektiğini gösteren eğridir.

Kayıtsızlık, eş fayda eğrisi olarak da ifade edilmektedir.  Teori, marjinalistler tarafından geliştirilmiştir. Ordinalist Tüketici teorisine ait kavram, faydanın sıralanabileceği varsayımına dayanır.  İngilizcesi karşılığı: indifference curve

Farksızlık Eğrisi
Farksızlık Eğrisi

Farksızlık eğrisi üzerinde dikey eksenden yatay eksene doğru hareket edildikçe X malının tüketiminin arttırılmasıyla tüketicinin toplam fayda düzeyi azalırken Y malı tüketiminin azalması tüketilen toplam fayda düzeyi arttırırken bu artış bu azalışı tam olarak karşılayarak ve tüketilen fayda düzeyi değişmeyecektir.

Δx. MUx+ Δy. MUy=0

 

 

 

 

Özellikleri;

  • Farksızlık eğrileri doymazlık varsayımı gereği pozitif eğimli değildir.
  • Farksızlık eğrileri tercihlerin dış bükeyliği ve doymazlık varsayımı nedeniyle orijine dışbükeydir.
  • Farksızlık eğrileri geçişlilik ve doymazlık varsayımı gereği birbirlerini kesmez.
  • Farksızlık eğrileri doymazlık varsayımı gereği orijinden uzaklaştıkça daha yüksek fayda düzeyini ifade eder.
  • Temel varsayımlar gereği farksızlık eğrisi eksenleri kesmez

Marjinal İkame Oranı ve Marjinal İkame Oranı Prensibi

Marjinal İkame Oranı(MES): Farksızlık eğrisi üzerinde tüketicinin tükettiği mallardan birinin tüketimini bir birim arttırdığında aynı fayda düzeyini koruyabilmek için diğer maldan ne kadar vazgeçmesi gerektiğini gösteren orandır.

MRS= Tüketimden vazgeçilen Mal Miktarı/Tüketimi arttırılan Mal Miktarı= ΔY/ΔX

Tüketicin farksızlık eğrisi üzerinde mallardan birinin tüketimini her defasında bir birim arttırıldığında aynı fayda düzeyini koruyabilmek için diğer maldan vazgeçmek zorunda olduğu miktar, yani marjinal ikame oranı sürekli azalmaktadır. Buna azalan marjinal ikame oranı prensibi denir.

  • Farksızlık eğrisinin orijine dış bükey olmasının sebebi azalan marjinal ikame prensibidir.
  • Farksızlık eğrisine herhangi bir noktadan çizilen teğetin eğimi marjinal ikame oranına eşittir. (tanx=eğim)
  • Marjinal ikame oranı aynı zamanda malların marjinal faydaları oranına eşittir.

ΔY/ΔX (MRS)=- MUx/MUy

Fayda Fonksiyonları

A. Tipik -Cobb Douglas Farksızlık Eğrisi

X ve Y gibi iki mal tüketen tüketici için azalan marjinal fayda prensibinin geçerli olduğu orijine dış bükey farksızlık eğrisine “tipik – Cobb Douglas” farksızlık eğrisi denir.

Tipik Farksızlık Eğrisi
Tipik Farksızlık Eğrisi

B. Atipik (Tipik Olmayan) Farksızlık Eğrileri

1. Tam İkame Malların Farksızlık Eğrisi: X ve Y gibi iki mal tüketen tüketici için sabit marjinal faydanın ve sabit marjinal ikame oranının geçeli olduğu her iki ekseni kesen negatif eğimli bir doğru şeklindeki farksızlık eğrisidir. Marjinal ikame oranı MRS sabittir.

Tam İkame Mal Farksızlık Eğrisi
Tam İkame Mal Farksızlık Eğrisi

2. Tam Tamamlayıcı Mal: X ve Y gibi iki mal tüketen tüketici için MU ve MRS’nin “0” değerini aldığı eksenlere paralel dik açılı bir “L” şeklindeki farksızlık eğrisidir. MRS sıfıra eşittir.

Leontief Fayda Fonksiyonu
Leontief Fayda Fonksiyonu

3. Tek Başına Fayda Sağlayan Malın Eğrisi: X ve Y gibi iki mal ile karşı karşıya olan tüketicinin mallardan birini tüketmesi durumunda tüketilen mal eksenine dik bir doğru şeklinde olan farksızlık eğrisidir.

Tek Başına Fayda Sağlayan Malların Farksızlık Eğrisi
Tek Başına Fayda Sağlayan Malların Farksızlık Eğrisi

4. Orijine İç Bükey Farksızlık Eğrisi: Birlikte tüketildiğinde daha az ve ayrı tüketildiğinde daha yüksek fayda sağlayan artan MU ve artan MRS prensibi geçerli olduğu orijine içbükey farksızlık eğrisidir.

İç Bükey farksızlık Eğrisi
İç Bükey farksızlık Eğrisi

5. Pozitif Eğimli Farksızlık Eğrisi: X ve Y gibi iki mal ile karşı karşıya olan tüketicinin tükettiği mallardan birinin kötü mal olması durumunda farksızlık eğrisi pozitif eğimlidir.Pozitif Eğimli Farksızlık Eğrisi

 

Not: Tüketicinin karşı karşıya olduğu malların her ikisinin de kötü mal olduğu durumda fayda maksimizasyonunu amaçlayan tüketici için en iyi durum orijindir.

Konunun daha iyi anlamak için  Ordinal ve Kardinal Teorisi konu anlatımını incelemenizi tavsiye ederim.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir