MB’nin Para Politikasında Hedef Kullanma Stratejisi

MB’nin uyguladığı para politikasının ekonomi üzerine etkileri gecikmeli olarak ortaya çıkar. Uygulanan bir para politikasının ekonomi üzerinde 3 gecikmeyle etkisi söz konusudur.

Teşhis gecikmesi ⇒İçsel gecikme

Uygulama Gecikmesi ⇒İçsel Gecikme

Etki gecikmesi ⇒ Etki gecikmesi

MB’nin uyguladığı para politikasının amaçları üzerindeki gecikmeli ortaya çıkan etkileri giderebilmek amacıyla kullanılan para politikası stratejisidir. Bu stratejide merkez bankası politika amacını belirledikten sonra ara ve faaliyet hedefi kullanarak bu amaca ulaşmaya çalışır.

Faaliyet Hedefi: MB’nin para politikası araçları ile doğrudan etkileyebildiği ve ara hedef üzerinde etkili olan değişkenlerdir.

Ara Hedef: MB’nin belirlediği amaç üzerinde doğrudan etkili olduğunu düşündüğü değişkendir.

Ara ve faaliyet hedefi olarak belirlenen değişkenler parasal büyüklükler ya da faiz oranları olmak üzere iki grupta toplanır. MB hem parasal büyüklükleri hem de faiz oranlarını ara ve faaliyet hedefi olarak kullanamaz bu durumda ara ve faaliyet hedefi olarak ya sadece parasal büyüklükler ya da faiz oranları hedeflenirken diğer değişken dalgalanmaya bırakılmalıdır.

Ara ve Faaliyet Hedefinin Taşıması Gerekli Özellikler

  • Ölçülebilirlik: Kullanılacak ara ve faaliyet hedeflerinde meydana gelen değişmelerin MB tarafından kolaylıkla ölçülebilir olması gerekir.
  • Kontrol edilebilirlik: Kullanılacak ara ve faaliyet hedeflerinin merkez bankasının para politikası araçları ile doğrudan kontrol edebilmesini ifade eder.
  • Belirlenebilirlik: Kullanılan ara ve faaliyet hedeflerinin amaçlar üzerinde yaratacağı etkilerin önceden belirlebilir olması gerekir. Amacı fiyat istikrarı olan bir merkez bankasının uygun hedef seçimi ekonomide ortaya çıkacak dengesizliklere göre farklılık gösterecektir. Buna göre;
    • Toplam talepten kaynaklanan bir dengesizlik durumunda MB faiz oranlarını hedeflemektedir.
    • Arz şoklarından kaynaklanan bir dengesizlik durumunda MB faiz oranlarını hedeflemelidir.
    • Para talebinden kaynaklanan bir dengesizlik durumunda MB faiz oranlarını hedeflemelidir.
    • Para arzından kaynaklanan bir dengesizlik durumunda MB para arzı faiz oranlarından herhangi birini hedefleyebilir.

MB’nin Enflasyon Hedefleme Stratejisi

Amacı fiyat istikrarı olan MB’nin bu amaca ulaşabilmek için kullandığı 3 farklı enflasyon hedefleme stratejisi vardır.

  1. Parasal Büyüklük Hedeflemesi: Bu stratejide MB parasal büyüklükleri yani para arzını kontrol altında tutarak fiyat istikrarı hedefine ulaşmaya çalışır. Bu yöntem kolay anlaşılır. MB tarafından kolay kontrol edilebilir ve uygulanabilir bir yöntemdir. Ancak, uygulamada MB parasal büyüklükleri kolaylıkla kontrol edebilirken paranın dolaşım hızını kontrol edememesi bu stratejinin gözden düşmesine neden olmuştur.
  2. Döviz Kuru Hedeflemesi: Döviz kuru hedeflemesinde ülke parasının değeri bir başka ülke parası karşısında ya da yabancı paralardan oluşan bir sepet karşısında sabitlenir. Bu yönüyle uygulama “nominal çapa” olarakta adlandırılır. Döviz kuru hedeflemesi MB’nin iç varlık stokunu yani para arzını arttırılmasının sadece dış varlıklara bağlayan para kurulu uygulaması şeklinde olabileceği gibi yerli paranın yerine tamamen yabancı bir paranın kullanıldığı “dolarizasyon” şeklinde de olabilir. Bu uygulamada MB’nı bağımsız bir para politikası izleme imkanı tamamen ortadan kalkmaktadır.
  3. Enflasyon Hedeflemesi: MB’nin hedeflediği enflasyon doğrultusunda operasyonel bir faiz oranı belirleyerek bu faiz oranı aracılığıyla ekonomik faaliyetleri etkileyip fiyat istikrarını sağlamaya çalıştığı stratejidir. Bu doğrultuda enflasyon belirlenen hedefin üzerindeyse faiz oranı yükseltilmekte, enflasyon belirlene hedefin altındaysa faiz oranı düşürülerek ekonomik faaliyetler etkilenmektedir. Modelde enflasyon faiz oranı ve reel değişkenler tarafından belirlendiği için modelde paranın hiç bir rolü yoktur.

Enflasyon Hedefleme Stratejisinin Temel Unsurları Şöyle Sıralanabilir

  • MB’sı geleceğe yönelik sayısal bir enflasyon hedefi ortaya koyar.
  • Hedeflenen enflasyon ölçütü geniş tanımlı bir ölçüt olmalıdır.
  • Faiz oranı temel politika aracı olarak kullanılmaktadır.
  • Merkez Bankasının politik ve ekonomik bağımsızlığı şarttır.
  • Merkez Bankasının bağımsız bir para politikası uygulayabilmesi şarttır.
  • Merkez Bankasının fiyat istikrarı dışında bir amaca yönelmesi gerekir.
  • Enflasyon hedefleme stratejisi uzun dönemli şeffaf ve inandırıcı bir şekilde uygulanmalıdır.

Enflasyon Hedeflemesinin Avantajı ve Dezavantajı

Avantajlar;

  • Kamuoyu ve piyasa tarafından kolay anlaşılır bir stratejidir.
  • Enflasyon beklentilerini azalttığı için “zaman tutarsızlığı” sorununu azaltır.
  • MB’nin bağımsız bir para politikası izlemesine izin verir.
  • MB üzerindeki baskıların azalmasına yardımcı olur.

Dezavantajları;

  • Enflasyonla mücadele uzun sürer
  • Hedeflemenin başarılı olduğunu ya da başarısız olduğunu değerlendirmek uzun sürer.
  • Bu stratejide büyüme ve istihdam hedefleri gözardı edilir.

Enflasyon Hedeflemesinde Taylor Kuralı

ABD’li iktisatçı J. Taylor tarafından ABD verilerine dayanarak geliştirilen ve enflasyon hedefleme stratejisinde Merkez Bankasının Kısa dönem faiz oranlarını belirlemesini öngören kurala göre para politikası uygulamasıdır.

Kural, hedeflenen enflasyonun gerçekleşenin altında kaldığı durumda MB’nin faiz’e başvurması gerektiğini öngörür.

İ=(1+0,5)π+ 0,5y+2-0,5πe

π: Gerçekleşen Enflasyon

y: Fiili hasılanın potansiyel hasılayı aşan kısmı

πe: Beklenen enflasyon

Taylor’a göre gerçekleşen enflasyon beklenen enflasyonu aştığında ya da fiili hasıla potansiyel hasılayı aştığında kısa dönem faiz oranı arttırılmalıdır. Buna göre;

Gerçekleşen enflasyon, beklenen enflasyonu %1 aştığı durumda kısa dönem faiz oranı %1.5 artmaktadır.

Fiili hasıla doğal hasılayı %1 aştığında kısa dönem faiz oranı %0,5 artmaktadır.

Enflasyonun %1 arttığı durumda kısa dönem faiz oranının %1’den daha fazla artması gerektiğini ifade eden kurala Taylor Prensibi” denir.

About Editör

Yazılara yorum yaparak sorularınızı sorabilir, istek ve önerilerinizi dile getirebilirsiniz.

Check Also

Para Politikası Araçları

Açık Piyasa İşlemeleri; Merkez Bankası aracılığıyla piyasadaki para miktarını değiştirmeye yönelik para politikasıdır. Merkez Bankası …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir