Ana Sayfa / Para-Banka / Ticari Bankalar ve Kaydi Para Yaratma Süreci

Ticari Bankalar ve Kaydi Para Yaratma Süreci

Banka; Fon fazlası olan ekonomik birimlerden fon açığı olan ekonomik birimlere fon transferine aracılık eden ve amaçları kar maksimizasyonu olan ticari işletmelerdir.Bankalar Bilançosu

Bankalar en basit haliyle bilançoda görüldüğü gibi topladıkları ekonomide kullandırtarak ekonomik aktiviteye katkı sağlamaktadırlar.

Rezerv: Bankaların kasalarında tuttukları nakitle merkez bankası ve diğer bankalarda vadesiz mevduat şeklinde tuttukları para toplamına rezerv denir.

  • Zorunlu rezervler: Merkez bankasının emrettiği ve bankaların topladıkları mevduatlardan belli bir kısmını merkez bankası bünyesindeki hesaplarda tuttukları miktara zorunlu rezerv denir.
  • Serbest Rezerv: Bankaların ani mevduat çıkışlarını karşılamak ve karlı yatırım fırsatlarını değerlendirmek amacı ile kendi istekleriyle tuttukları rezerv miktarıdır.

Rezervler zorunlu ve serbest rezerv toplamından oluşmaktadır. Bankacılık sisteminde günümüze kadar iki farklı rezerv uygulaması söz konusudur.

İlgili Yazı: Zorunlu Karşılık Nedir?

  • Mutlak Rezerv Bankacılığı: bankaların topladıkları mevduatların tamamını ellerinde nakit olarak tuttukları bankacılık sistemidir.
  • Kısmi rezerv Bankacılığı: Bankaların topladıkları mevduatlardan belirli bir kısmını nakit olarak tuttuğu ve kalan kısmını ekonomide fon açığı olan birimlere kullandırdığı bankacılık sistemidir.

Kaydi Para: Bankaların vadesiz mevduat şeklinde yarattıkları paraya kaydi para denir. Kaydi para sürecinin arkasındaki olgu kısmi rezerv bankacılığıdır.Kaydi para formülü

Kaydi Para Sürecindeki Varsayımlar:

  • Sistemde tek banka vardır.
  • Banka sadece vadesiz mevduat kabul etmektedir.
  • Banka sadece zorunlu rezerv tutmaktadır.
  • Bankaların verdiği kredilerin tamamı vadesiz mevduat olarak geri dönmektedir.

Kaydi Para Yaratma Sürecindeki Sızıntılar

      1. Zorunlu Rezerv Oranı: Zorunlu rezerv oranı ile yaratılan kaydi para arasında ters yönlü bir ilişki vardır. Zorunlu rezerv oranı arttıkça yaratılan kaydi para miktarı azalır.

Zorunlu rezerv oranı (r) %1 olduğunda kaydi para sonsuz olur. Zorunlu rezerv oranı (r) %100 olduğunda yaratılan kaydi para ilk mevduata eşit olur.

Geri Dönüşüm oranı: ΔDD = 1/(1-g (1-r))

      2. Serbest Rezerv Oranı (e): Bankanın tuttuğu serbest rezervleri vadesiz mevduatlara oranlanmasıyla bulunan değerdir

e= Serbest Rezerv Oranı/ Vadesiz Mevduat

ΔDD= 1/(r+e) ∆R

Serbest Rezerv oranı ile yaratılan kaydi para arasında ters yönlü ilişki vardır.

Serbest Rezerv oranını Etkileyen Unsurlar

  1. Piyasa Faiz Oranı
  2. Mevduat giriş ve çıkışlardaki düzensizlik
  3. Rezerv borçlanma maliyeti
  4. Finansal sistemdeki istikrarsızlık

      3.Nakit Tercih Oranı (c) : ekonomideki nakit miktarının vadesiz mevduatlara oranlanmasıyla bulunur

ΔDD=1/(r+e+c) ∆R

Ekonomide nakit tercih oranı ile yaratılan kaydi para arasında ters yönlü ilişki söz konusudur.

Nakit Tercih Oranını etkileyen Unsurlar

  • Gelir Düzeyi
  • Faiz oranı
  • Enflasyon oranı
  • Finansal sistemdeki istikrarsızlıklar
  • Kayıt dışı ekonomi

    4.Vadeli Mevduat Tercih Oranı (t): Vadeli mevduat tercih oranı sistemdeki vadeli mevduatları, vadesiz mevduatlara oranlanmasıyla bulunur.

Formül: t= Vadeli Mevduatlar/Vadesiz mevduatlar  ΔDD=  1/(r+e+c+(r_TD×t)) ×∆R

Vadeli Mevduat Zorunlu rezerv oranı ve vadeli mevduat tercih oranı ile yaratılan kaydi para arasında ters yönlü ilişki söz konusudur.

Vadeli Mevduat Tercih Oranlarını Etkileyen unsurlar:

  • Vadeli Mevduatlara ödenen faiz
  • Alternatif yatırım araçlarının getirisi
  • Vadeli mevduat faiz oranı üzerinden alınan vergi
  • Bankacılık sistemine duyulan güven

Ekonomide yaratılan kaydi para miktarı merkez bankasının ticari bankaların ve halkın tercih ve kararlarından etkilenmektedir.

Kaydi paranın artması: Zorunlu rezerv oranın azalması (r) , serbest rezerv oranının azalması (e), nakit tercih oranının azalması (c), Vadeli Mevduat Tercih oranı (t) azalması,  azalması şeklindeki değişiklikler “kaydi para çarpanı (1/r)” değerini arttırırken, yaratılan kaydi para miktarının da artmasına neden olur. Diğer bir deyişle  ΔDD= 1/(r+e+c+(r_TD×t)) ×∆R   formülünde paydada yer alan değişkenlerin azalması “kaydi para çarpanı (1/r)” değerini arttıracak, bu da yaratılan kaydi para miktarının artmasına neden olacaktır.

Benzer Yazılarımız;

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir