Tarım Ekonomisi Temel Kavramlar

Ekonomi: Sınırsız insan ihtiyaçlarının kıt kaynaklarla en verimli şekilde karşılayan bilim dalıdır.

Tarım: Bitkisel ve hayvansal ürünlerin üretimini veya bu ürünlerin daha değerli hale getirilmesine yönelik ekonomik faaliyete denir. Doğal kaynakların uygun girdiler kullanılarak yapılan üretim, yetiştirme, işleme ve pazarlama faaliyetleridir.

Tarım Ekonomisi: Doğal, teknik ve sosyal şartlar çerçevesinde, kıt üretim kaynaklarından en yüksek geliri sağlayacak şekilde çalışmanın yollarını gösteren uygulamalı bilim dalıdır.

Tarımsal Faaliyet: Toprağı ve tohumu kullanarak; bitkisel ve hayvansal hammaddeleri üretmek ve elde edilen bu hammaddeleri yarı veya tam işlenmiş ürün haline getirmektir.

Mevcut tarım kanununda tarımsal faaliyet ise toprak, su, biyolojik kaynaklar ile birlikte tarımsal kaynaklar kullanılarak, bitkisel ve hayvansal üretim, su ürünleri, mikroorganizma ve enerji ( biyodizel, biyogaz) üretilmesi işlemi olarak tanımlanmaktadır.

Üretim Faktörleri: Doğal kaynak, sermaye, işgücü ve müteşebbis (girişimci)

Tarım İşletmesi: Üretim faktörleri kullanılarak; bitkisel, hayvansal ve su ürünleri üretimi için tarımsal faaliyet yapılan; söz konusu tarımsal faaliyet sonucu elde edilen ürünleri (işleme, muhafaza, depolama) pazarlamaya yönelik faaliyetlerde bulunulan yerdir. Bu işletmeleri işletenlere çiftçi denir.

Bir tarım işletmesini büyüklüğüne göre sınıflandırırken dikkat edilmesi gereken kriterleri aşağıdaki gibi sıralayabiliriz;

  • Arazi büyüklüğü,
  • Hayvan varlığı,
  • Sermaye varlığı,
  • Üretim satış değeri,
  • Tarımsal gelir,
  • İşgücü varlığı,
  • Üretim giderleri kombinasyonu,
  • Arazi genişliği…

Türkiye’de tarım işletmeleri sınıflandırması genellikle arazi genişliği kriteri ile yapılmaktadır çünkü tarım işletmelerinin %98’inde muhasebe sistemi uygulanmamaktır.

Çiftçi: Mal sahibi, kiracı, ortakçı olarak devamlı veya en az bir üretim dönemi ya da yetiştirme evresi tarımsal faaliyet yapan gerçek veya tüzel (şirket, kooperatif) kişidir.

Tarımsal üretimin teknik ve ekonomik yönü olmak üzere iki boyutu vardır. Yetiştiricilik, yeni çeşit işlemler, uygulamalar ve makineler bitkisel ve hayvansal üretimin teknik yönünü oluştururken; üretimi planlama, pazarlama, muhasebesini tutmak ise ekonomik yönünü oluşturmaktadır. Üretim tekniğini koşullara uygun olacak şekilde belirlemek oldukça önemlidir. Uygun tekniği belirlemede iktisadi koşullarda ayrıca önem arz etmektedir. Örneğin traktör sahibi olmak mı uygun yoksa dışarıdan kiralayıp yapmak mı daha ekonomiktir. Uygun teknikleri kullanmak kadar ne üreteceğimize de karar vermek de önemlidir. Bunun için doğal şartlar, donanım, sermaye yapısı, çiftçinin üretim bilgisi değerlendirilerek belirli bir ürün deseni belirlenir. Öyle bir üretim deseni seçilir ki kaynaklar buna yönelir burada da yine temel hedef karı maksimize etmektir.

Pazara dönük tarım işletmesinin amacı kar etmektir. Çiftçi karını maksimize etmenin peşindedir, elindeki mevcut kaynaklarla en yüksek karı elde etmeye çalışır. Bu amacı gerçekleştirmek için işletmenin sınırları çerçevesinde planlama yapılır.

  • Ne üreteceğiz?
  • Ne kadar üreteceğiz?
  • Kim için üreteceğiz?
  • Hangi üretim tekniğini kullanacak?
  • Nerede ve ne zaman üretim yapılacak?

İşte bir tarım ekonomisti yukarıdaki soruların cevabını vermek durumundadır.

TARIM EKONOMİSİNİN GÖREVLERİ

  • Tarım işletmesinin faaliyet sonucunu değerlendirmek
  • İşletme envanteri çıkarmak
  • Üretimde kalkınma planları yapmak
  • Kredi temini sağlamak
  • Pazarlama
  • Verimi yükseltmek
  • Geliri yükseltmek
  • Üretim değerleriyle ilgili tespitlerde bulunmak
  • Girdi alımı
  • Uygun satış

Bir tarım ekonomistinin görevini kısaca özetlemek gerekirse; işletmenin verimliliğini artırmak ve karlı çalışmasını sağlamaktır. Teknik yönün ekonomik şekilde yaygınlaşmasını sağlamak da oldukça önemlidir. Bir tekniğin yaygınlaşması için olmazsa olmaz şart ise ekonomikliktir. Örneğin bitki korumacı ilaç geliştiriyor ve bu ilaç verim kaybını %20 önlüyor. Teknik açıdan bu oldukça güzel bir gelişme peki ilaçlama işlemini yapmak için gereken harcamalar (ekipman, ilaç, iş gücü vs)%20 + değerini geçiyorsa bu ilacı uygulamak ekonomik olmaz ve %20 kayıp kabul edilir. Masraf, %20 kayıptan düşük olursa bu ilacı kullanmak uygun olur.

Tarım ekonomisi çalışmaları gerçekleştirilirken bilimsel yöntemler kullanılır. Sorunların ortaya konması ve çözümlenmesi için;

  • Tümevarım
  • Tümdengelim
  • Anket ve örnekleme
  • Monografi
  • İstatistik
  • Ekonomi
  • Tarihsel yöntem metotlarına başvurulur.

Tarım ekonomisi bilim dalı olarak ortaya çıkmasını 1800 yılların sonuna kadar götürebiliriz. Sanayi devriminden sonra oluşan sanayi işçilerini beslemek amaçlı tarım işletmeleri kurulmaya başlamıştır. Kapitalist çalışma anlayışı yayılmaya başlamıştır, rakiplere karşı karı yükseltmek ve verimi artırmak amaçlanmıştır. Rekabette öne çıkmak için tarım ekonomisi gündeme gelmiştir.

İlk tarım ekonomisi dersi 1902-1903 eğitim-öğretim yılında Taylor tarafından Viskonsly Üniversitesi’nde verilmiştir. Dersin içeriğinde Azalan Verimler Kanunu anlatılmıştır. Osmanlı Devleti’nde tarım ekonomisine ilgi 1900’lü yıllarda başlamıştır. Türkiye Cumhuriyeti’nde de 1934 yılında Ankara Yüksek Ziraat Enstitüsü’nde Zirai İktisat Kürsüsü kurulmuştur.

Bir sonraki konuda Tarımsal Faaliyetlerin Özelliklerini anlattım. Okumak isterseniz linke tıklayınız.

About Seda Bozdağ

Ankara Üniversitesi-Tarım Ekonomisi ve Anadolu Üniversitesi-Kamu Yönetimi

Check Also

Kooperatifçilik ve Kooperatifçilik İlkeleri

Tarım ekonomisi alanında yazılarımıza tarımda örgütlenme ve kooperatifçilik ders notuyla devam ediyoruz.İlk yazımızda tarım sektöründe örgüt …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir