Tarımsal İşletmecilik

Tarım Ekonomisi ve İşletmecilik ders notumuzun 6. ve son bölümü olan Tarımsal İşletmecilik konusunu bu yazımızda ele alacağız. Bu yazımızda tarım işletmelerinin sınıflandırılması, ESU ve Thünen Daireleri ile tarım işletmelerinin yıllık faaliyet sonuçlarının ölçülmesi konularına değineceğiz.Daha önceki bölümlerin linkini yazının sonunda bulabilirsiniz.

TARIMSAL İŞLETMECİLİK

Tarım İşletmesi: Üretim faktörleri kullanılarak; bitkisel, hayvansal ve su ürünleri üretimi için tarımsal faaliyet yapılan; söz konusu tarımsal faaliyet sonucu elde edilen ürünleri (işleme, muhafaza, depolama) pazarlamaya yönelik faaliyetlerde bulunulan yerdir. Bu işletmeleri işletenlere çiftçi denir.

Tarım işletmesi;

  • Küçük / orta / büyük şeklinde,
  • Üretim şekline göre,
  • Sermayesine göre,
  • Hukuki yapısına göre sınıflandırmalara ayrılmaktadır.

Bir tarım işletmesini büyüklüğüne göre sınıflandırırken dikkat edilmesi gereken kriterleri aşağıdaki gibi sıralayabiliriz;

  • Arazi büyüklüğü,
  • Hayvan varlığı,
  • Sermaye varlığı,
  • Üretim satış değeri,
  • Tarımsal gelir,
  • İşgücü varlığı,
  • Üretim giderleri kombinasyonu,
  • Arazi genişliği…

Türkiye’de tarım işletmeleri sınıflandırması genellikle arazi genişliği kriteri ile yapılmaktadır çünkü tarım işletmelerinin %98’inde muhasebe sistemi uygulanmamaktır.

İşletme arazisi = (mülk arazi + kira ve/ veya ortağa tutulan arazi) – ( kiraya ve / ve ya ortağa verilen arazi)

ESU: İşletmenin brüt karını hesaplayıp ardından bir Avrupa büyüklük birimine (1200 E) bölünmesiyle hesaplanmaktadır.

Tarım işletmelerinin şekillenmesini sağlayan unsurları,

  • Doğal ve fiziki faktörler
  • Ekonomik faktörler
  • Sosyal faktörler olarak sıralayabiliriz.

Thünen Daireleri

 

Thünen Daireleri Grafiği

  1. Çabuk bozulan ürünler→ süt gibi
  2. Nakle daha dayanıklı ürünler
  3. Endüstri bitkileri, ah hayvanları, yem bitkileri, küçükbaş hayvanlar
  4. Hububat, koyunculuk, dayanıklı süt ürünleri
  5. Meraya dayalı hayvancılık
  6. Geçici işletmeler, avcılık, balıkçılık

Türkiye’de tarım işletmelerinin özellikleri;

  • Ortalama genişlik 61 da (arazi küçük)
  • Arazi çok parçalıdır
  • Olması gerekenden fazla işgücü
  • Sermaye yetersizliği ve dengesizliği
  • Öz sermaye oranı yüksek
  • Teknik ilerleme yavaş ve yetersiz

İşletme tipi genellikle monokültür veya polikültür şeklindedir.

İşletme Nevi

Hangi üretim çeşidi yapılıyorsa → meyvecilik, sebzecilik gibi.

İşletmelerin arazi durumu;

  • Mülk
  • Ortakçılık
  • Kiracılık şeklindedir.

Bir işletmeyi faaliyetinin adı ile anmak için GSÜD’nin %80 ‘ninin o işten sağlanması gerekirken, iki faaliyetle anılıyorsa yarı ihtisaslaşma, bu koşullar yoksa karışık işletme olarak anılmaktadır.

Tarla Sistemleri

  • Tek tarla sistemi

(örneğin araziye her sene hububat ekilir.) (%100)

  • İki tarla sistemi

(Araziye bir sene nadas bir sene hububat )(%50)

  • Üç tarla sistemi

(bir sene nadas, ikinci sene kışlık hububat, üçüncü sene yazlık hububat)

Norfolk münavebe sistemi;

Çapa bitkisi → yazlık hububat→yem bitkisi→kışlık hububat (4 yıllık)

Tarım işletmelerinin yıllık faaliyet sonuçlarının ölçülmesi

Gayri Safi Hasıla :Bitkisel  Üretim Değeri + Hayvansal Ü. D +Prodüktif Demirbaş Kıymet Artışı + İşletme Dışı Tarımsal Gelir

GSÜD = BÜD + HÜD +PDKA

İşletme Masrafları : Sabit Masraf + Değişen Masraf

Saf Hasıla: Gayri Safi Hasıla – İşletme Masrafları

Brüt Kar: GSÜD – Değişen Masraflar

Tarıms Gelir:Saf Hasıla – ( Borç Faizleri + Kira veya ortakçılık ödemeleri) + Aile işgücü ücret karşılığı

Rantabilite (Karlılık) :(kar /sermaye)  x 100

Mali Rantabilite :(kar / öz sermaye)  x 100    (öz sermaye getirisi)

Ekonomik Rantabilite:((kar + yabancı sermaye faizi) /sermaye)x100

Rantabilite Faktörü:  (saf hasıla / gayrisafi hasıla) x 100

Toplam aile geliri: Tarımsal gelir + tarım dışı gelir

 

Tarım Ekonomisi ve İşletmecilik ders notlarının;

Birinci yazısı temel kavramlar için tıklayınız

İkinci yazımız Tarımsal Faaliyetlerin Özellikleri için tıklayınız

Üçüncü yazımız için tıklayınız.

Dördüncü yazımız olan Tarım Ekonomisine Ait Prensipler için tıklayınız

Beşinci yazımız Tarımsal Üretim Faktörleri için tıklayınız

 

About Seda Bozdağ

Ankara Üniversitesi-Tarım Ekonomisi ve Anadolu Üniversitesi-Kamu Yönetimi

Check Also

Kooperatifçilik ve Kooperatifçilik İlkeleri

Tarım ekonomisi alanında yazılarımıza tarımda örgütlenme ve kooperatifçilik ders notuyla devam ediyoruz.İlk yazımızda tarım sektöründe örgüt …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir