Ana Sayfa / Ticaret Hukuku / Anonim Şirket-İlkeler ve Esas Sözleşmesi

Anonim Şirket-İlkeler ve Esas Sözleşmesi

Anonim Şirket: Sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumlu bulunan, pay sahiplerinin, sadece taahhüt etmiş oldukları sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumlu oldukları, halka açılma imkânının söz konusu olduğu, en az bir kişi ile kurulabilen bir sermaye şirketidir.

Türk ticaret kanununda düzenlenmiştir. Tüzel kişiliği vardır. Sermaye şirketidir. En az bir kişiyle kurulur. Ortakların 500’ü aşması durumunda haaş olur. Gerçek veya tüzel kişiler ortak olabilir. Asgari sermaye; esas sermayeli: 50.000 TL, kayıtlı sermaye 100.000 TL’dir. Sadece ayni ya da nakdi sermaye getirilebilir. Emek, ticari itibar, hizmet edimleri, vadesi gelmemiş alacaklar sermaye olarak getirilemez. Kuruluş sözleşmesi nitelikli yazılı şekildir. Ortakların alacaklılara karşı sorumluluğu yoktur. Ortakların sorumluluğu; getirmeyi taahhüt ettikleri sermaye ile şirkete karşı sorumluluktur. Ticaret ünvanında, faaliyet konusu ve türünün yazılması gerekir.

Anonim şirketler, halka açıklık yönünden kapalı anonim şirket ve halka açık anonim şirketler olarak ikiye ayrılırlar.

  • Kapalı anonim şirketler, çoğunlukla aile şirketi görünümünde veya ortak sayısı az ve sermayesi düşük olan şirketlerdir.
  • Halka açık anonim şirket ise hisse senetleri halka arz edilmiş veya arz edilmiş sayılan anonim şirketlerdir.

İki tip arasındaki fark, halka açık anonim şirketlere öncelikle SPK hükümlerinin, boşluk bulunan hallerde Tl’K hükümlerinin uygulanmasıdır. Halka kapalı anonim şirketlere SPK hükümleri uygulanmaz, TTK hükümleri uygulanır. Halka açık anonim şirketler Sermaye Piyasası Kurulu’nun denetimine tabidir. Anonim şirketin, halka açık olması iki şekilde gerçekleşebilir:

1. Sermaye artırımları sırasında paylarını halka arz ederek halka açıklık statüsü kazanılır.

2. Paylarını halka arz etmemiş olsa bile, pay sahibi sayısı 500’ü aşan anonim şirketlerin pay senetleri halka arz etmiş sayılır ve böylece halka açıklık statüsü kazanılır. Halka açıklık statüsü kazanan anonim şirketlerin, 2 yıl içinde pay senetlerinin borsada işlem görmesi zorunludur.

  • Sermaye yapısı bakımından anonim şirketler esas sermayeli ve kayıtlı sermayeli olmak üzere iki türe ayrılır. Esas sermaye sistemini benimsemiş anonim şirketlerin asgari sermayesi 50.000 TL, kayıtlı sermaye sistemini benimsemiş olan anonim şirketlerin asgari sermayesi 100.000 TL olması gerekir. Bu tutarlar Bakanlar Kurulunca artırılabilir.
  • Esas sermayeli anonim şirketlerde sermayenin değiştirilmesi, ana sözleşme değişikliğini gerekli kılar ve bu konuda genel kurul yetkilidir.
  • Kayıtlı sermayeli anonim şirketlerin esas sözleşmelerinde, taban ve tavan sermaye aralığı gösterilir. Şirketin sermayesi bu iki aralık arasında olmak kaydıyla çıkarılmış sermaye adını alır. Çıkarılmış sermaye miktarının tavan sermayeye kadar arttırılması konusunda yönetim kurulu; tavan sermaye miktarının arttırılması için ise genel kurul yetkilidir. Böylece anonim şirketlere sermaye artırımı kararı vermelerinde kolaylık sağlanmıştır. Yeni 1TK’ya göre kayıtlı sermaye sistemi, halka açık veya açık olmayan tüm anonim şirketlerde uygulanabilir. Kayıtlı sermaye sistemine geçebilmek için SPK’nın izni gerekir.

NOT: Anonim Şirket yeni TTK ile sadece “ani kuruluş sistemi” ile kurulabilir. Bununla birlikte eski uygulamada olan tedrici kuruluş sistemi kaldırılmıştır. Ani kuruluş, ortakların sermayenin tamamını taahhüt ettikleri kuruluş türüdür.

ANONİM ŞİRKETE EGEMEN OLAN İLKELER

  • Çoğunlukçu Yönetim İlkesi: Anonim ortaklık çoğunluk ilkesine göre idare edilir. Bu ilke gereği genel kurulda oy çoğunluğuna sahip olanlar tarafından alınan kararlar, olumsuz oy verenleri ve toplantıya katılmayanları bağlar. Ancak, kanun koyucu azınlığı koruyucu hükümlere de yer vermiştir.
  • Sınırlı Sorumluluk İlkesi: Anonim şirkette ortaklar, şirket borçlarından dolayı, doğrudan sorumlu olmazlar. Ortaklar şirkete karşı, getirmeyi taahhüt ettikleri sermaye miktarıyla sınırlı olmak üzere sorumludurlar. Bir ortak, şirkete karşı asli borcu olan sermaye taahhüdünü ifa etmiş ise, sınırlı sorumluluğu da sona ermiş olur. Şirketten alacağını tahsil edemeyen bir şirket alacaklısı, sermaye borcunu yerine getirmemiş ortaklara başvuramaz. Sermaye koyma borcunun ifasını ancak şirketin yönetim kurulu, şayet şirket iflas halinde ise iflas idaresi veya tasfiye halinde tasfiye memurları isteyebilir.
  • Sermayenin Korunması İlkesi: Anonim şirket alacaklıları, ortaklara değil sadece anonim şirkete başvurabilirler. Bunlar karşısında anonim şirket tüm malvarlığıyla sorumludur. Bu sebeple alacaklıların tek güvencesini şirket malvarlığı oluşturur. Alacaklıların korunması için, hiç değilse değişken olan malvarlığının, sabit olan sermayenin altına düşmemesi gerekir. Böylece şirketin sermayesi olarak nitelendirilen miktarın, şirketin elinde bulunacak asgari malvarlığı olarak kalması sağlanmaktadır.
  • Devlet Denetimi İlkesi: Dış denetim türü olarak devlet denetimi, organlara temsilci atama, bazı şirketler için kuruluş izni alma, genel kurullarda hükumet komiseri bulunma zorunluluğu, Bakanlık tarafından fesih davası açılabilmesi ve halka açık şirketlerde SPK’nın denetimi şeklinde ortaya çıkabilmektedir.
  • Kamuyu Aydınlatma İlkesi: Özellikle halka açık anonim şirketlerde uygulama alanı bulan bir ilkedir. Küçük yatırımcının bilgilendirilmesi, bağımsız denetleme kuruluşlar tarafından denetlenmesi, internet sitesi açma yükümlülüğü getirilmesi bu amaca hizmet eden başlıca düzenlemelerdir.
  • Eşit İşlem İlkesi: Eşit paya sahip ortaklar arasında, şirket organlarının, keyfi ve haksız olarak eşitsizlik yaratacak davranışlar kural olarak yasaktır. Bu ilkeden sapma, ancak şirketin amacını doğrulaması ve bütün pay sahiplerinin menfaatini gerektiriyorsa mümkün olur.

Anonim Şirket Esas Sözleşmesi ve sözleşmeye Yazılması Gerekenler

  1. Şirketin ticaret unvanı ve merkezinin bulunacağı yer
  2. Şirketin işletme konusu
  3. Şirketin sermayesi ile
  4. pay senetlerinin anama veya hamiline yazılı olacakları; belirli paylara tanınan imtiyazlar; devir sınırlamaları
  5. paradan başka sermaye olarak konan haklar ve ayınlar; bunların değeri; bunlara karşılık verilecek payların miktarı
  6. Kurucularla yönetim kurulu üyelerine ve diğer kimselere şirket karından sağlanacak menfaatler
  7. Yönetim kurulu üyelerinin sayıları, bunlardan şirket adına imza koymaya yetkili olanlar
  8. Genel kurulun toplantıya çağrılma usulü, şirket süreli ise süresi, ilanların nasıl yapılacağı
  9. Pay sahiplerinin taahhüt ettiği sermaye paylarının türleri ve miktarı

Esas sözleşme hazırlandıktan sonra, noter şerhi ile onaylanır. Noter onayı ile kurucular arasında ön anonim şirket kurulmuş olur. Ön anonim şirket, kurucular arasında ortaya çıkan ve geçici nitelikte bir ilişkidir. Bu şirket kuruluş işlemleri devam eden anonim şirketin işlemleri tamamlanarak ticaret siciline tescille tüzel kişilik kazanıncaya kadar varlığını sürdürür. Ön anonim şirket halinde kurucular arasında anonim şirket hükümleri uygulanır. Ancak henüz tüzel kişilik kazanılmadığından, üçüncü kişilere karşı sorumluluk adi ortaklık hükümleri çerçevesinde uygulanır.

NOT: Sermayenin, şirketin kuruluşu sırasında tamamen taahhüt edilmiş yani kurucular tarafından üstlenilmiş olması gerekir. Üstlenilen bu miktarın en az yüzde yirmi beşi tescilden önce, kalanı da şirketin tescilini izleyen yirmi dört ay içinde ödenmelidir.

NOT: Pay sahipleri, muaccel borçlarını ifa etmeden ve şirket geçmiş yıl zararlarını karşılayacak durumda olmadan şirkete borçlanamazlar.

NOT: Şirket, noter onayı tarihinden itibaren, üç ay içinde tüzel kişilik kazanamadığı takdirde, bu hususu doğrulayan bir sicil müdürlüğü yazısının sunulması üzerine, bedeller banka tarafından sahiplerine geri verilir.

  • O Şirket esas sözleşmesinin tamamı, Gümrük ve Ticaret Bakanlığının izniyle kurulacak olan anonim şirketlerde izin alınmasını, diğer şirketlerde noterde esas sözleşmenin onaylanması ile ön şirketin kuruluşunu izleyen otuz gün içinde şirketin merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan olunur.
  • Tescilden önce anonim şirket adına işlem yapanlar ve taahhütlere girişenler, bu işlem ve taahhütlerden doğrudan, sınırsız ve müteselsilen sorumludurlar. Ancak, işlem ve taahhütlerin, ileride kurulacak şirket adına yapıldığı açıkça bildirilmiş ve şirketin ticaret siciline tescilinden sonra üç aylık süre içinde bu taahhütler şirket tarafından kabul edilmişse, yalnız şirket sorumlu olur. Şirketçe kabul olunmadığı takdirde bu işlemlerden kurucular sorumlu olurlar.

NOT: Kuruluştaki eksiklikler ya da kanun hükümlerine aykırılıklar alacaklıları, pay sahiplerini veya kamunun menfaatlerini önemli bir şekilde tehlikeye düşürmüş ise mahkemece şirketin feshine karar verilebilir.

Fesih davası, yönetim kurulu, pay sahipleri, ilgili alacaklılar ve Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından açılabilir.

Fesih davası şirketin ticaret siciline tescil ve ilanından itibaren üç aylık süre içinde açılmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür. Dava şirket merkezinin bulunduğu yerdeki ticaret mahkemesinde açılır. Dava şirket tüzel kişiliğine karşı açılır. Şirketi yönetim kurulu temsil eder. Ancak, yönetim kurulunun fesih davası açması halinde şirketi mahkemece tayin edilecek bir kayyım temsil eder.

Anonim şirketin kuruluşunda, “belgelerin doğru olmaması”, ”esas sermaye hakkında yanlış beyanlarda bulunulması”, “ayni sermayeye değer biçilmesinde hile yapılması” hallerinde, zarar ortaya çıkmışsa tazminat davası açılabilir.

Tazminat davası; zarar gören şirket tüzel kişiliği, pay sahipleri ya da şirket alacaklıları tarafından açılabilir. Dava şirket merkezinin bulunduğu yerdeki ticaret mahkemesinde açılır. Sorumlu olanlara karşı tazminat isteme hakkı, davacının zararı ve sorumluyu öğrendiği tarihten itibaren iki ve her hâlde zararı doğuran fiilin meydana geldiği günden itibaren beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

NOT: Kurucular tarafından hazırlanması gereken tüm belgelere kuruluş belgeleri denir. Bunlar, sicil dosyasına konulur ve birer nüshaları şirket tarafından beş yıl süreyle saklanır. Kuruluş belgeleri şunlardır: Esas sözleşme, Kurucular Beyanı, Değerleme raporları ve Kurulmakta olan şirketle, kurucular ve diğer kişilerle yapılan ve kuruluşla ilgili olan sözleşmeler.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir