19. ve 20. YY’da Osmanlı Devleti Ekonomik Durum

Batı Avrupa ülkelerinin 18. ve 19. yüzyıllarda sanayi devrimini gerçekleştirerek birçok alanda makineli üretime geçmesi karşısında Osmanlı Devletinin bu süreci yakalayamaması Osmanlının çöküşünü hızlandıran temel nedenlerden biri olmuştur.

Avrupalı ülkelerin rekabeti karşısında açık pazar haline dönüşen ve yerli sektörleri kısa sürede çöküntüye uğrayan Osmanlı Devleti daha önce kendi ürettiği ürünleri ithal eder duruma düşmüştür. Dış ticaretin yapısı değişmiş, sınaî tüketim malları ithal eden ve tarımsal ürünler ve madensel hammaddeler ihraç eden bir ekonomik yapı ortaya çıkmıştır. Bu durum dış ticaret bilançosunun açıklar vermesine neden olurken bu açıklar 1850 yılına kadar altın ve gümüş ihracı ile karşılanırken 1854 yılından sonra Avrupa ülkelerinden borçlanarak karşılanmaya başlanmıştır. Osmanlının serbest ticaret yolu ile Avrupa ülkelerine olan bağımlılığına birde mali bağımlılık eklenmiştir. Bu dönemde yaşanan önemli gelişmeler aşağıdaki gibidir;

1838 Balta limanı Anlaşması

  • Osmanlı Devleti ile İngiltere arasında imzalanan serbest ticaret anlaşmasıdır Anlaşma ile Osmanlı Devleti açık pazar haline gelmiştir.
  • Osmanlı Devleti yabancı tacirleri iç gümrük muafiyetleri uygulamaya başlamıştır.
  • Ülkeden Avrupa’ya hammadde ihracatını kontrol etme ve gerektiğinde ihracata yeni vergi koyma hakkından vazgeçilmiştir.
  • İngiltere ile yapılan bu anlaşmayı diğer ülkelerle yapılan anlaşmalar izlemiştir.

1840 Osmanlı Devleti Kalma denilen ilk kâğıt parayı tedavüle çıkarmıştır.

1846 Osmanlı’da ilk iç borçlanma gerçekleşmiştir. Bu borçlanma galata bankerleri aracılığı ile gerçekleştirildi.

1850 Yabancı sermayeye demir yolu yapımı imtiyazı verilmiştir.

1854 Kırım Savaşı: Osmanlı tahvilleri ilk defa Avrupa borsasında satışa çıkarıldı. Osmanlı ilk dış borçlanmayı bu dönemde gerçekleştirmiştir.  Bu dönemde başlayan Osmanlının dış borç ödemesi 1954 yılında sona ermiştir.

1856 Islahat Fermanı ile yabancı sermaye yatırımlarına izin verilmiştir.

1856 İngiliz sermayeli Bank-ı Osmani (Osmanlı Bankası) kurulmuştur.

1863 Bank-I Osmani-i Şahane (Fransız İngiliz ortaklığıyla) kuruldu ve devlet bankacılığı yapma ve banknot basma yetkisi bu bankaya verildi.

1863 Tarımsal krediler vermek üzere Memleket Sandıklan kuruldu. 1867 yılında Memleket Sandıkları Osmanlı Devletinin her yanında faal yet göstermeye başladı. 1888 yılında Memleket Sandıkları yerine Ziraat Bankası kuruldu.

1867 Yabancıların toprak satın alabilmesine izin verilmiştir.

1875 Osmanlı Devleti moratoryum ilan etti.

1876 1. Meşrutiyetin ilanı. Kanun-i Esasi’nin kabul edilmesi (II. Abdülhamit)

1877-78 Rus harbinde Bank-I Osmani-i  Şahane, Osmanlı’nın kredi talebini reddedince Osmanlı Devleti bankaya verdiği ayrıcalığı kaldırarak tekrar banknot basmıştır.

1879 Osmanlı Devleti ile galata bankerleri arasında borç ödemesi üzerine anlaşmaya varıldı. (Resümu Sitte)

1881 Muharrem Kararnamesi: Osmanlı borçları yeniden düzenlendi.

Düyun-u Umumiye (genel borçlar) idaresi kuruldu. Fransa. Almanya, İngiltere, İtalya ve Avusturya gibi ülkeler alacaklarını tahsil edebilmek için Osmanlı Devletindeki bazı mal ve hizmetlerden ve vergilerden pay almaya başlamıştır. Bu doğrultuda;

  • Tuz ve tütün gelirlerinden
  • Ham ipekten
  • Balıkçılıktan
  • Alkollü içecek üretiminden toplanan vergilerden
  • Doğu Rumeli Vilayetinin vergi gelirleri borç karşılığı Avrupalı ülkelere aktarılmaya başlanmıştır.

1908 II. Meşrutiyetin ilanı (II.  Abdülhamit)

1913 Devletin kurtuluşunun sanayileşmede olduğunun savunulmasıyla sanayileşmeyi özendirmek amacıyla Teşvik-i Sanayi Kanunu-u Muvakkati uygulamaya konuldu. Uygulamayla birlikte ücretsiz arazı tesisi, vergi ve gümrük muafiyetten gibi teşvik edici tedbirler hayata geçirildi.

1917 Osmanlı itibar-ı Milli Bankası kurulmuştur. Bankanın kuruluş amacı tamamen milli bir kredi kurumu yaratmak ve finansman sıkıntısını gidermektir.

Osmanlı Devletinin Son Dönemlerinde Ekonomi

  • Ekonomi tarıma dayanmaktadır ve tarım sektörü milli hâsılanın %55’ini sağlamaktadır. Ayrıca nüfusun %80’i tarım sektörü barındırmaktadır. Tahıl ürünleri tarım sektörü içerisinde en büyük yeri almaktadır.
  • Tarım sektöründe üretim makineleşmeye dayanmamaktadır. Bu nedenle tarım sektöründe verim düşük düzeyde kalmıştır. Tarımsal makinelerin ülkeye girişi l. Dünya Savaşı yıllarında gerçekleşmiştir.
  • İhracat gelirlerinin çok büyük kısmı tarım ürünleri ihracatından sağlanmaktadır.
  • Osmanlıda sanayi büyük ölçüde tüketim malları üretiminde yoğunlaşmıştır. Ara ve yatırım malları üreten sanayi kolu yoktur. Gıda ve tekstil sanayinde yer alan firma sayısı toplam sanayi firmalarının %55’ıni oluşturmaktadır. Bu iki sektörün toplam sanayi üretimi içerisindeki yeri ise %82 civarındadır.
  • Osmanlı sanayisi tarıma dayanıyordu ve hammaddesi tarımdan sağlanan bir sanayi oluşmuştu. Sanayi daha çok İstanbul, İzmir ve Çukurova bölgesinde yoğunlaşmıştır.
  • Yeterli sermaye birikimi söz konusu olmadığı için sanayide en büyük sermaye payı Rumlara ve Ermenilere aittir.
  • Bu dönemde devlet silah ve mühimmat sanayine, denizcilik atölyelerine dokuma fabrikalarına, çini fabrikasına sahiptir.
  • Hizmet sektörü GSMH’nın %33’ünü oluşturmaktadır. Bankacılık, ulaştırma ve ticaret gibi önemli sektörler yabancıların ya da azınlıkların kontrolü altındadır.
  • Dış ticarette ihracat işlenmiş tarımsal ürünler ve madensel ürünlerden oluşurken ithalatın büyük kısmı nihai mallardan oluşmaktadır.
  • Dış ticarette Avrupalı ülkelere sağlanan kapitülasyonlar nedeniyle dış ticaret açıkları sürekli artış göstermiştir.

About Editör

Yazılara yorum yaparak sorularınızı sorabilir, istek ve önerilerinizi dile getirebilirsiniz.

Check Also

Yıllara Göre Dolar Kuru

Yıllara göre 1923-2020 TL/Dolar ortalaması aşağıda listelenmiştir. Yıllar$/TLYıllar$/TL19231,68197114,0019241,88197214,0019251,83197313,7419261,91197414,3119271,94197515,8019281,95197617,819292,07197724,019302,12197837,519312,12197976,019322,12198076,0319331,171981110,219341,331982160,9419351,261983224,0319361,261984364,8519371,261985518,3519381,281986669,4019391,381987855,7019401,3219881.416,5019411,3119892.240,5519421,3119902.61319431,3119914.18219441,3119926.88819451,31199310.98619461,81199429.76019472,82199545.98619482,81199681.62319492,821997152.24119502,801998261.41519512,801999418.82319522,802000624.57319532,8020011.228.49919542,8020021.506.43119552,8020031.491.63519562,8020041.421.92319572,8020051,340819582,8020061,431819592,8020071,301519604,7420081,293019619,0020091,547419629,0020101,501119639,0020111,670819649,0020121,792119659,0020131,902019669,0020142,188119679,0020152,720919689,0020163,022319699,0020173,6491197011,3420184,8115197114,982019 5,67

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir