2001-2010 Yılları Arasında Makro Ekonomik Gelişmeler

  • Bu dönemde sabit fiyatlarla GSYİH yıllık ortalama % 6,7 oranında büyümüştür. Dönemde yıllık ortalama olarak tarım sektörü % 1,75 oranında, sanayi sektörü % 8,1 ve hizmet sektörü %6,7 oranında büyümüştür.
  • 2001 yılında 196,7 milyar dolar olan GSYİH, 2007 yılında 648.7 milyar dolara ulaşmıştır.
  • 2001 yılında % 54.4 olan TÜFE, 2007 yılında % 8,8 olmuştur. 2001 yılında 34,8 milyar dolar ihracata karşılık 38 milyar dolar ithalat gerçekleşirken cari fazla 3,7 milyar dolar olmuştur.
  • 2007 yılında 115 milyar dolar ihracata karşılık 162 milyar dolar ithalat gerçekleşirken cari açık 37.7 milyar dolar olmuştur.
  • Hem ihracat hem ithalat artış gösterirken cari açık ekonominin yeni kırılganlığını oluşturmuştur.
  • 2001 yılında 113 milyar dolar olan dış borç stoku 2007 yılında 249 milyar dolara yükselmiştir. Bu borçlanmada özel sektörün borç stokundaki artış kamudan daha fazla olmuştur.
  • Kamunun iç borçlanması sayısal değer olarak artmakla birlikte Kamu iç Borç stokunun/GSYİH oranı dönem içerisinde azalmıştır.
  • Dönemde kamunun dış borç stoku sayısal değer olarak artış gösterse de Kamu Dış Borcu/GSYİH oranı azalmıştır.

2008 Küresel Krizi ve Türkiye Ekonomisi

ABD Merkez Bankasının 2006 ve 2007 yıllarında faiz oranlarını artırması, konut piyasasında durgunluğa yol açmıştır. Buna bağlı olarak, konut satış fiyatları ile kira gelirleri piyasa düzeyinin altına inmiştir. Böylece, konut kredisi kullanan düşük gelirli gruplar, kredi taksitlerini ödeyemez hâle gelmiştir. Bu durum Mortgage Krizi olarak ifade edilmiştir.

Kredilerin geri dönüşünün zora girmesi, yatırım bankaları ve ABD mortgage piyasasında likidite sıkışıklığının ortaya çıkmasına yol açmıştır. Bu nedenle dünyanın en büyük yatırım bankalarından Lehman Brothers Eylül 2008’de iflas etmiştir. Lehman Brothers’ın iflasıyla patlak veren küresel kriz, çok kısa bir sürede dalga dalga bütün dünyaya yayılmıştır ve finansal piyasalarda borç krizine neden olmuştur.

Krizin Türkiye Ekonomisine Etkileri

  • Dış talepte daralma ve dış ticarette daralma ekonomide daralmaya neden olmuştur. Buna bağlı olarak üretim düzeyi düşerken işsizlik oranı artmıştır.
  • Ülkeye giren sermaye miktarının azalması, dış kaynak kullanımına ve ithalata bağlı olan büyümeyi olumsuz etkilemiştir.
  • 2008 yılında sabit fiyatlarla GSYİH büyümesi % 0.7 olurken 2009 yılında GSYİH %4 8 oranında daralmıştır.
  • Kriz nedeniyle bankacılık sistemine bağlı kredi hacimleri daralmaya başlamıştır.

Krizle Birlikte Alınan Tedbirler

  • Dönemdeki TCMB döviz rezervlerinin güçlü olması ekonomide olumlu etki yaratmıştır.
  • Toplam talepte canlanma yaratmak amacıyla TCMB faiz oranlarında indirimlere gitmiştir.
  • Bankaların birbirlerinden Dolar ve Avro üzerinden borç alıp vermelerine imkan sağlanmıştır. Bankaların bilanço büyüklükleri dikkate alınarak döviz ve efektif piyasalarında işlem yapma limitleri yükseltilmiştir.
  • MB döviz alım yerine, döviz satım ihalelerine başlamış ve bankalar arası döviz piyasasında, döviz likiditesi akışının artırılması sağlanarak finansal sistemdeki akışkanlığı ve kredi piyasalarının etkin çalışmasını destekleyici uygulamalara başlanmıştır.
  • Yabancı para zorunlu karşılık oranı %11’den %9’a indirilmiş, TL mevduatlarını ve kredileri teşvik etmek amacıyla, yabancı para zorunlu karşılıklara faiz ödenmesine son verilmiş, TL zorunlu karşılıkların faiz oranı ise artırılmıştır.
  • Bankacılık sektörünün Özkaynak yapısını daha da güçlendirmek amacıyla bankaların kar dağıtımına sınırlama getirilmiş ve bankaların kar dağıtabilmesi BDDK onayına bağlanmıştır.

Diğer Tedbirler

  • Hisse senedi kazançlarında yerli yatırımcıya uygulanan %10’luk stopaj sıfıra indirilmiştir.
  • Vergi borçlarına taksitlendirme imkânı getirilmiştir. Yabancı fonların portföy yönetim şirketlerine bu fonlarını Türkiye’de değerlendirmeleri için bazı vergi avantajları sağlanmıştır.
  • Menkul Kıymet Yatırım Fonları ile Menkul Kıymet Yatırım Ortaklıklarının sermaye piyasasında yaptıkları işlemler nedeniyle elde ettikleri gelirlere banka ve sigorta muameleleri vergisinin (BSMV) muafiyeti getirilmiştir.
  • Yurt dışı tedarikçilerden sağlanan kredilerde stopaj oranı %5’e indirilmiştir.

2008-2010 Yılları Arasında Makro Ekonomik Gelişmeler

  • 2009 yılında sabit fiyatlarla GSYIH %4,8 oranında küçülürken 2010 yılında GSYİH % 9, 2 oranında büyümüştür.
  • 2008 yılında 40 milyar dolar cari açık verilirken 2009 yılında cari açık 12 milyar dolara gerilemiş 2010 yılında ise 45,3 milyar dolara yükselmiştir.
  • 2008 yılında ihracat 141 milyar dolar olurken ithalat 194 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Krizin başlarındaki bu ihracat hacmi ancak 2011 yılında tekrar yakalanabilmiştir. 2011 yılında ihracat 142 milyar dolar olurken ithalat 231 milyar dolar gerçekleşmiştir.
  • 2009 yılından itibaren düşürülen faiz oranları 2011 yılından itibaren arttırılmaya başlanmıştır.
  • 2008 yılında % 11 olan işsizlik oranı 2009 yılında % 14 ve 2010 yılında 11.9 olarak gerçekleşmiş 2011 yılında % 9,8 olmuştur.
  • 2008 yılında % 10.4 olarak gerçekleşen TÜFE, 2009 yılında % 6,3 ve 2010 yılında % 8,6 olmuştur.

About Editör

Yazılara yorum yaparak sorularınızı sorabilir, istek ve önerilerinizi dile getirebilirsiniz.

Check Also

Marshall Planı Nedir?

Marshall Planı, ABD Dışişleri Bakanı George Marshall tarafından Avrupa ekonomilerini tekrar kalkındırmak amacıyla 1947’de Harvard …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir