Ana Sayfa / Türkiye Ekonomisi / İzmir İktisat Kongresi-17 Şubat 1923

İzmir İktisat Kongresi-17 Şubat 1923

Birinci İzmir İktisat Kongresi kısaca, kurtuluş Savaşı sonrasında ekonomide sanayileşmenin sağlanması için ne yapılması gerektiği konusunda toplanmıştır. Özetle, kongrenin amacı şu şekildedir;

  • Tüccar, çiftçi sanayici ve işçi kesiminin sorun ve isteklerini belirlemek ve bu isteklerin siyasi Yönetim tarafından bilinmesini sağlamak.
  • Yabancı sermaye çevrelerine ekonominin gelecekteki seyrinin niteliğini açıklamak. İzmir iktisat Kongresinin açılışında bir konuşma yapan Mustafa Kemal Atatürk “Siyasi ve askeri zaferler ne kadar büyük olursa olsun. İktisadi zaferlerle taçlandırılmazlarsa meydana gelen zaferler sürekli olamaz” diyerek ülkede iktisadi anlamda mücadeleyi başlatmıştır.

İzmir iktisat Kongresine katılan tarafların istekleri:

Tüccarlar:

  • Ticaret ana bankası kurulması
  • Cuma gününün herkes için tatil olması
  • Kambiyo ve borsa işlemlerinin düzeltilmesi
  • Maden ve orman yasalarının ve gümrük işlemlerin yeniden düzenlenmesi
  • Tekellerin kaldırılması
  • İktisat Eğitimine önem verilmesi,
  • Gelir vergisi kolaylığı sağlanması

Sanayiciler:

  • Tarifelerle sanayinin rekabetten korunması
  • Makine ve araç dış alımında vergi kolaylığı sağlanması
  • Teşvik-i Sanayi Yasasının yeniden düzenlenmesi
  • Sanayi odalarının düzenlenmesi
  • Sanayi bankasının kurulması

Çiftçiler

  • Tütün tekelinin kaldırılması
  • Aşar vergisinin kaldırılması
  • Tarım kredisi imkânlarının arttırılması
  • Güvenlik sorununun giderilmesi

İşçiler

  • Günlük çalışma saatlerinin düzenlenmesi (8 saatle sınırlandırılması)
  • Ücretli izin, toplumsal güvenlik önlemleri, hastalık, doğum, evlenme yardımı ve sigorta sağlanması .
  • 1 Mayıs’ın işçi bayramı olması
  • Yeni işlerde Türk işçilerin çalıştırılması

İktisat kongresinde alınan kararlar kısaca iki başlıkta toplanabilir. Bunlar aşağıdaki gibidir;

  • İktisadi Misak ile ilgili kararlar
  • Kongreye katılan iktisadi grupların istek ve teklifleri ile ilgili kararlar (Yukarıda bahsedildi.)

İktisadi Misak ile ilgili en önemli kararlar şu şekilde özetlenebilir.

  • Yerli üretim teşvik edilmeli ve lüks ithalattan kaçınılmalıdır.
  • Girişim ve çalışma özgürlüğü esastır ve tekelciliğe izin verilmemelidir.
  • Ekonomik kalkınmaya katkı sağlamak ve kanunlara uymak kaydı ile yabancı sermayeye izin verilecektir.

Cumhuriyetin ilk yıllarında iktisat politikası, İzmir iktisat Kongresi karartan doğrultusunda oluşturulmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda liberal sanayileşme politikası ve iktisadi denetimin milli unsurlara geçmesini kolaylaştırıcı ılımlı bir korumacılık politikası izlenmiştir. Ancak bu devletin iktisadi hayata hiç karışmayacağı anlamına gelmemektedir. Devlet özel girişimi destekleyecek ancak özel sektörün yatırım yapmaya zorlandığı ya da karlı bulmadığı alanlarda devlet yatırımları devreye girecekti. Özel girişimciliğin canlandırılması ve bunun için kredi olanaklarının ve eğitim, ulaşım, haberleşme gibi altyapı ve teknik hizmetlerin hükumetçe sağlanması ve gerekli yasal düzenlemelerin yapılması öngörülmüştür.

24 Temmuz 1923 tarihinde imzalanan Lozan Anlaşması ile kapitülasyonların kaldırılması sağlanırken Osmanlı Devleti borçlarının büyük bölümü Türkiye tarafından üstlenilmiştir. Lozan’da alınan ekonomik kararlar şöyle sıralanabilir.

  • Kapitülasyonlar tamamen kaldırılmıştır. Yabancı uyruklu ortaklık ve gerçek kişiler ülkenin yasalarına göre faaliyet gösterecektir.
  • Yabancılara tanınan bir başka ayrıcalık kabotaj hakkıydı ve Lozan’la birlikte kaldırıldı. Bu sayede Türkiye’de deniz ulaşımı yetkisi sadece Türk gemilerine tanınmıştır.
  • Osmanlı kamu dış borçlarının imparatorluğun savaş öncesi toprakları arasında oransal dağılımı ilke olarak benimsendi. Anlaşmaya göre Türkiye borç ödemesine 1929 yılında başlayacaktı. Ancak bu süreç Uluslar Topluluğu (Cemiyet-i Akvam) aracılığı ile yeni takvime bağlandı. Türkiye 1933 yılından itibaren Osmanlıdan kalan borçları ödemeye başlamış ve son ödemesini 1954 yılında tamamlamıştır.
  • Gümrük tarifeleri konusunda Lozan’da Türkiye aleyhine gelişmeler söz konusu olmuştur. Yapılan görüşmeler sonunda Türkiye’nin 5 yıl boyunca dışarıya karşı uygulayacağı gümrük tarifeleri dondurulmuş ve tarifelerin değişmeyeceği karara bağlanmıştır.
  • Anlaşmaya göre Türkiye ile Yunanistan arasında nüfus değişimi konusunda mutabakata varılmıştır.

Musul sorunu Lozan’da bir çözüme bağlanamamıştır. Daha sonra Uluslar Topluluğu aracılığı ile Türkiye’nin 25 yıl süreyle petrol gelirlerinin %10’unu alması Şeklinde bir anlaşmaya varıldı.

Tarama soruları için aşağıdaki linke tıklayınız.

İzmir İktisat Kongresi sorular

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir