Vergilendirme Süreci

Vergilendirme Süreci (4T): Vergiyi doğuran olaydan sonra sırasıyla tarh, tebliğ, tahakkuk ve tahsil aşamalarının gerçekleşmesidir.

Vergiyi Doğuran Olay: devletin vergi alacağının doğması için “verginin konusu” ile “vergi mükellefi” arasında, kanunun aradığı şartların ve ilişkinin oluşmasını ifade etmektedir.


Tarh Nedir?

Vergi alacağının konularda gösterilen matrah ve nispetler üzerinden vergi dairesi tarafından hesaplanarak bu alacağı miktar itibariyle tespit eden idari muameledir.

1. Beyan Üzerine Tarh (Olağan): matrah, mükellef tarafından tespit edilirse ve tespit edilen matrah bir beyanname ile vergi dairesine verilir. Vergi dairesi bu beyanname üzerine vergiyi tarh eder. Beyanname üzerine tarhiyatçıya “tahakkuk fişi” kesilir ve vergi tahakkuk eder. Tahakkuk fişinin kesilmesi ile tarh,tebliğ ve tahakkuk aynı anda gerçekleşmiş olur.

Not; Mükellef kendi beyanına dava açamaz. İki istisnası vardır; İtirazı kayıt ve Vergi hatası.

TVS’de Gelir Vergisi, Kurumlar Vergisi, veraset ve İntikal Vergisi, KDV, ÖTV gibi bir çok vergi beyan üzerine tarh edilir.

2. İkmalen Tarh: Bir vergi tarh edildikten sonra, mükellefin defter kayıt ve belgeleri veya kanuni ölçüler esas alınarak yapılan ilave vergi tarhiyatıdır.

3. Re’sen Tarh: Mükellefin defter, kayıt ve belgelerine veya kanuni ölçülere göre matrah tespit edilemediğinde yapılan tarhiyattır.

Şu durumlarda re’sen tarh yapılır;

  1. Kanuni süresinde beyanname verilmemesi
  2. Beyannamede Vergi Matrahına ilişkin bilgilerin olmaması
  3. Kanunen tutulması mecbur olan defterlerden herhangi birinin tutulmaması
  4. Bu defterlerin tasdik ettirilmemesi
  5. Defterleri vergi inceleme elemanına ibraz edilmemesi
  6. Defter, kayıt ve belgelerin noksan, matrah belirlenmeyecek kadar usulsüz ve karışık olması
  7. Defterdeki kayıtların doğru olmaması
  8. Yeminli mali müşavir, mali müşavir gibi meslek mensuplarına imzalattırma mecburiyeti getirilen beyannamelerin imzalattırılmaması, yeminli mali müşavir tasdik raporunun zamanında ibraz edilememesi.

4. İdarece Tarhiyat: İkmalen ve re’sen tarh halleri dışında, mükellefin kanunda belirtilen zamanlarda ödevlerini yerine getirmemeleri durumunda “kanunda miktarı belirlenmiş olan matrah üzerinden verginin tarh edilmesidir.

Re’sen, ikmalen ve idarece yapılan tarhiyatlar olağan dışı tarh usulleri olarak da adlandırılmaktadır. İhbarname ile vergi mükelleflere tebliğ edilir. Mükellefler, bu tarhiyattan hepsine dava açabilir.

Tebliğ Nedir?

Tarh edilen verginin mükellefe bildirilmesini ifade eder. Vergiler yazı ile bildirilir. Re’sen, ikmalen ve idarece tarhiyatlarda verginin tahakkuk etmesi ve mükellefin haklarını da kullanabilmesi için ihbarname ile tebliğ edilir. Tahakkuk fişi dışında, vergilendirme ile ilgili olup hüküm ifade eden her türlü belgenin, adresleri bilinen gerçek veya tüzel kişilere kural olarak “posta arcılığı” ile “iadeli taahhütlü”, adresleri bilinmeyenlere ise ilan yolu ile tebliğ edilmesi gerekmektedir. Tebliğde esaslı olmayan şekil hataları tebliği geçersiz kılmaz. Esaslı şekil hataları geçersiz kılar.

Gerçek kişilerde yapılan tebliğler şunlardır;

  • Mükelleflerle
  • Mükelleflerin kanuni temsilcilerine
  • Mükelleflerin umumi vekillerine
  • Vergi cezası kesilenlere
  • Veli, vasi ve kayyım

Tüzel Kişilere yapılacak Tebliğ; başkan, müdür veya kanuni temsilcilerine, vakıflar ve cemaatler gibi tüzel kişiliği olmayan teşekküllerde bunları iade edenlere veya temsilcilerine yapılır.

Tebliğ, kendisine tebligat yapılacak kimsenin bulunmaması halinde, ikametgâh adresinde bulunanlardan veya işyerinde memur ya da müstahdemlerinden birine yapılır.

Kendisine tebligat yapılacak kimsenin görüşüne nazaran 18 yaşından küçük olmaması ve bariz bir surette ehliyetsiz bulunmaması gerekir.

Yurtdışında Tebliğ;

  • Tebliğ yapılacak kişi yabancı uyruklu ise, o ülkenin yetkili makamı aracılığıyla yapılır.
  • Tebliğ yapılacak kişi Türk vatandaşı ise, Türk siyasi memuru ya da konsolosu aracılığıyla tebliğ yapılır.
  • Yabancı ülkelerde resmi görevle bulunan Türk memuruna Dışişleri Bakanlığı kanalıyla tebliğ yapılır.

Tebliğ Usulleri;

  • Posta ile tebliğ
  • Memur eliyle tebliğ
  • Dairede veya komisyonda tebliğ (Geçerli olması için muhatabın kabul etmesi şarttır.)
  • İlan yoluyla tebliğ
  • Elektronik ortamda tebliğ

İlanen Tebliği Gerektiren Durumlar;

  • Muhatabın adresi giç bilinmezse
  • Muhatabın bilinen adresi yanlış ve değişmiş olur ve bu yüzden gönderilmiş mektup geri gelirse
  • Başkaca sebeplerden dolayı posta ile tebliğ yapılmasına imkan bulunmazsa
  • Yabancı ülkelerde bulunanlara tebliğ yapılmasına imkan bulunmazsa

Tahakkuk Nedir?

Tarh ve tebliğ edilen bir verginin ödenmesi gereken safhaya gelmesidir. Kesinleşmesi ise, tüm yargısal yolların kapanmasıdır. Beyan üzerine tarh edilen vergilerde tahakkuk fişinin düzenlenmesin ve beyannameyi getirene verilmesi ile birlikte tarh, tebliğ ve tahakkuk aşamaları aynı anda gerçekleşir. Mükellefler itirazı kayıt ve vergi hatası dışında ilke olarak kendi beyanları üzerine yapılan tarhiyatçı dava da açamamaktadırlar. Bu anlamda kesinleşmede söz konusudur. Dava açıldığında davanın açılmış olması yürütmeyi durdurma kararı alınmadıkça tahsil işlemlerini durdurmaz.

Re’se, ikmalen ve idarece tarhiyatlarda tahakkuk için durum farklıdır. Mükelleflere öncelikle bu tarhiyatlar ihbarname ile tebliğ edilir. Mükelleflerin, ihbarnamenin tebliğinden 30 gün içerisinde her durumda dava açma, bazı durumlarda ise seçmeli olarak uzlaşma hakları vardır. Mükellef 30 günlük süre içerisinde dava açmaz, uzlaşmaya da gitmez ise vergi tahakkuk etmiş olur. Yargı yolu da kalmadığından vergi kesinleşir.

Tahakkuku Tahsile Bağlı Vergiler; bazı vergilerde vergi doğrudan tahsil edilmekte ve verginin tahakkuku tahsile bağlı olarak gerçekleşmektedir.

Tahsil Nedir?

Verginin uygun surette ödenmesidir. Mükelleflerin bağlı oldukları vergi dairesi; kural olarak vergi kanunları ile belirlenir. Maliye Bakanlığı gerekli gördüğü takdirde kendisi de belirleyebilir.

About Editör

Yazılara yorum yaparak sorularınızı sorabilir, istek ve önerilerinizi dile getirebilirsiniz.

Check Also

Asgari Geçim İndirimi Nedir? Nasıl Hesaplanır

Asgari geçim indirimi; Ücretin elde edildiği takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir